TUO BARAKA (DAULAT KA4 SUKU)
TUO BARAKA
Manuruk adat Minangkabau di Sumatera Barat, "tuo baraka" merujuk pado ORANG TUO ATAU TOKOH SENIOR NAN MANJADI PANUTAN DAN PELINDUNG (memiliki "tuah" atau berkah kebijaksanaan) dalam sebuah nagari atau keluarga, yang tugasnya adalah mengayomi dan membantu menyelesaikan berbagai masalah sosial. adat istiadat .
Saroto dalam adat nagori Koto baru Tuo baraka adolah salah saru unsur nan manyalosaikan masalah anak kamanakan , Jiko tajadi kusuk tak salosai , masalah pulang ka Rajo jo pangulu , Manti jo dubalang, Codiak pandai saroto Tuo baraka.
Nan dimukosuk Rajo di luak nan tigo adolah Datuak Ka4 suku .
Nan di mukosuk pangulu adolah Soko nan manjadi rajo di tiok kampuang ,
Nan di mukosuk Manti iyolan Jinih nan ompek Imam ,Kotik , Bila saroto jo maulana , kaum agomo di Daulat ka 4 suku .
nan di mukosuk codiak pandai adolah urang codiak di daulat ka4 suku nan banyak aka dalam manyalosaikan kusuk jo koruah dalam nagori .
Saroto Tuo baraka adolah bagian dari daulat ka 4 suku, nan bicaro maambiak contoh ka nan sudah, ambiak tuah ka nan monang , Alam takombang jadi guru saroto pangalaman hidup yang di lalui.
.

Ambo hadarmi ,Dalam Daulat ka 4 suku Sambilan jorong Tabek Panjang ,Kanagarian Koto Baru Simalanggang , Ba bori boban mambaok Sangsoko Nagori "TUO BARAKA"
Sabagai Mamak jo urang tuo di kampuang soko Dt.Manjuk Ambo harus tunduak ateh parintah ka 4 Suku sebagai Rajo di Suduk sambilan untuak manarimo boban TUO BARAKA .
Dalam Adat salingka Nagori di Nagori Koto Baru Simalonggang.
PANTUN ADAT.
BARIH BALOBEH NAKNYO TOGAK, UKUA JO JANGKO KAJI DA ULU. KAMANAKAN BARAJO KA MAMAK ,MAMAK BARAJO KA PANGULU. PANGULU BARAJO KA NAN BONA, NAN DI TIRU DI TULADANI , , DALAM ADAT LAREH NAN DUO, KABONARAN TOGAK SANDIRINYO, NAN BONA KA JADI RAJO. NAN BALILIH BAKNYO CUPAK, GANTANG BALANJUANG BAK NYO ADAT, KOK DATANG NA SABONA HAK, BATIL HANCUA SANDIRINYO.
TUAH MUPOKAT PANDAPATAN, PANTANG ILANG DEK UJAN , LOKANG DI TIMPO PANEH, TUAH SAKATO CILAKO DEK BASILANG, TABUJUA LALU ,MAMBALINTANG PATAH, ADAT NAN BAWARIH JO AMANAH NAN BAJAWEK., ADAT NAN BABUHUA MATI ADAT DI SYARAK KITABBULLAH, NAN BAPANTANG BARUBAH, TIBO DI ADAT NAN BA BUHUA SINTAK ,TUMBUAH DI BARIH MANIKAM JOJAK,BULIAH DI UBAH JO MUFOKAT. ITULAH WARIH KATO PUSOKO. KATO BANAMO UNDANG UNDANG, ALUA LURUH DI RONAH MINANG, JALAN PASA DEK NINIAK MOYANG. ADAT LAMO PUSOKO USANG, WARISAN DATUAK PARPATIAH NAN SABATANG SAKOTU DATUAK KUTOMANGGUNGAN JADI RAJO.
FALSAFAH ADAT.
CARANO
RAMO RAMO TOBANG MALAYANG ,MALAYANG KA KOTO TONGAH BANYAKNYO OMPEK PULUAH OMPEK , INDAH CARANNO ALANG KAPALANG, NAN TALOTAK DI TONGAH TONGAH ,DI LINGKUANG URANG NAN BANYAK. TOGAK SARUPO BANGAU KA TOBANG, KUNKUN BAK OLANG KA INGGOK, LONTIAK BAK OLANG BA MAIN, SA TAUN DI PUGA BUGIH, SA MUSIM DI LINGKA CINO, USAH KA ROTAK MARONGEH PUN TIDO.
"SIRIAH"
SIRIAH UDANG TAMPAK ARI ,TAMPUAKNYO BAK KUKU BALAM, GAGANG BAK RONO OMEH SUASO, BATANG DI ABIAK KA TANAMAN, BUAH DI AMBIAK KA TIRUAN, SATAUN DALAM PANGGULUNGAN USAH KAN LAYUA MAKINNYO IDUK. SIRIAHNYO KUNIANG SIRAH JANGGI JATUAH SULARO KA MUSOJIK, GANGGANGNYO SA ETO DARI BUMI JARAK SAJONGKA DARI LANGIK,
"PINANG".
PINANG SI HIRAQ HIRAU MANIH, TUMBUAH NAN DI KIDA RUMAH, KOK TINGGI PANJEK PANJEK AN, RONDAH NAN JAKAU JANGKAUAN, PUCUAK NYO NAN MALEPAI AWAN PUTIAH, TUO LAH TUPAI DEK MAMANJEKNYO HORAM BASUO JO BUAHNYO, ONTAH DEK URANG NAN KIRAMAT NAN BATUAH SAMPAI MATI. "GOMBIA" GOMBIA KUNIANG SALERO DADIAH, BUTAN PUTI SARI LOMAK , MANIHNYO TINGGA DI LIDAH, KOLEK TINGGA DI RANGKUNGAN, DAUN MALAYOK KA LAUTAN TIBO DI PULAU BATEBARAN , KA ILIA KA INDRO PURO ITU MANJADI KAPALO BASO. "SODAH NYO'' SODAH PUTIAH BAK BONAK BALAM, BASIRAM JO AYIA BUNGO BA POTI JO POTI SANTAN, DI PALIK JO JARI MANIH BAKISA KA JARI TONGAH, MAMBAYANG KA TAPAK TANGAN, SAPALIK NAN SAPULUAH OMEH, SA KODAM SA KATI LIMO , HAROGO NAN INDAK TA HAROGOI ,HAROGO SATIMBANG JO NAGORI, MAKANAN ANAK RAJO RAJO, MAKANAN SUTAN JO PANGULU.
"TAMBAKAU NYO"
TIMBAKAU ALUH OMBUN BARAJANGAN, DI RACIK TUKANG DI PIOBANG, SA ETO PANJANG JALUANYO, BAUN NAN SATAUN PAJALANAN, NAN BA JOMUA DI BILIAK DALAM ,BAPANTANG MOSIAK DEK PANEH, MOSIAK DEK OMBUN TONGAH MALAM, SI NURAK TOBANG KA RONAH INGGOKNYO DI PALO KOTO, BADOCAK SIRIAH JO PINANG NAN DATUAK KUNYAH BACAYO SAMPAI KAMUKO. MUDIAK AN SAWAH NAN DI ALAI , ILIA SAWAH DI TARUKO , BANYAK BONA SIRAH DI BALAI SAKITU SAJO NAN DI CARANO. SIRIAH SACABIAK MINTAK DI KUNYAH PINANG SABUAH MINTAK DI GOTOK, SA IRIANG BALAM JO BAROBAH , BAROBAH LALU BALAM MANDI , NAN SAIKUA MATI TAGULAMPAI, SAIRIANG SALAM JO SOMBAH ,SOMBAH LALU SOLAM KUMBALI ,BICARO DI PULANGKAN KA NAN PANDAI , ITU KA BOKEH MAMAK AMBO JUO...
FALSAFAH ADALAH RANGKUMAN SEGALA MACAM ILMU .
ALUA ADOLAH JALAN, TAHU JO JALAN GAMPANG MANCAPAI TUJUAN.TAMASUAK JALAN BABICARO.
ANJALAI PAMAGA KOTO,TUMBUAH SARUMPUN JO LANGGUNDI,KOK TAK PANDAI MANGALUAKAN KATO, BAK MANCUKIA SULO JO ALU,TAPI KOK PANDAI BAKATO KATO ,IYO BAK CANDO SANTAN JO TANGGULI .
TAGONANG AYIA DI KUBANG LANDAI
BA POKOK MAKO TAGONANG.
LAH TASOBUK URANG MINANG NAN CODIAK PANDAI,
BIASO MANYURUAK DI NAN TORANG.
PAKAIAN PANGULU
SASUAI MANGKO MANJADI ,
SAUKUA MAKO TAKONAK KOK PANDAI BAMAIN BUDI /BATANAM BUDI ,
URANG LALU JADI DUNSANAK.,
OLANG TOBANG JO MANGKUTONYO ,RAJO BAJALAN JO DAULATNYO,
ALANG KAPALANG BAKATO KATO,
TIOK KATO BAHAKIKAT.,
OLANNG JO BOKIAK BORI MAKAN, TOBANG KANPANTAI KADUONYO. PANJANG JO SINGKEK DI PAULEHKAN ,UNTUANG KOK LAI SAMPAI KA NAN DI CINTO. ==========================================================================.
Falsafah pakaian urang pangulu, Di dalam luhak tanah minang,
Jikok ambalau marotak hulu, Puntiang tangga mato ta buang , Kalau kulik manganduang ayia , Lapuak nan sampai kapanguba, Binaso toreh nan di dalam,
Jikok pangulu bapaham cayia , Jadi sompik alam nan leba, Lahia batin dunia tanggolam.
***SOLUAK**
Badeta Soluak Palanggi Jantan, Bayangan Isi Dalam Kulik, Panjangnyo tak dapek di ukur, Leba nan indak Tabilai,
Salilik lingka di koniang, ikek satuangan jo kapalo,. Tiok kotuak ba undang undang , Tiok liku aka manjala, Dalam koruk budi marangkak , Tombuak dek poham dalam lipek.
Leba ka pandindiang lorong kampung, panjangnyo kapandukuang anak jo kamanakan, Hamparan rumah na godang , paraok gonjong nan ompek,
Tibo di laman ka payuang panji kabasaran, bokeh batoduah ka hujanan ,tompek balinduang kapanasan dek nan sapayuang sapatogak saroto nan salingkuang cupak adat, Sapokat warih mandirian ,masuak ka kaum manjala ka nagori.
**BAJU ITAM**.
Ba baju itam godang longan, longan tasenseng tak pambongih bukan karono dek pamberang, Pangipeh angek nak nyo dingin, Pa ompeh miang dalam kampuang, Pangikih bungkuak nan sarueh, pambuang paik nan buruak.
Sibak batonti baliak ba timba , Kilek nan mangalimantang Tasaok jaik di pangka longan , Mambayang uleh nan tak mangosan , Mambuhua tak mambuku.
"Bak andai codiak pandai".
Batang awua pa atok tungku,sarang limposan di pangka nyo, padi basosok jo ilalang,soriak nan indak laku lai. Mambuhua kok mambuku, uleh kok mangosan .budi kok lah ka nampakan , Iduk nan indak paguno lai.
Lawuk batompuah tak barombak,Padang batompuah tak barangin, Budi Kukuah bak lawuk dalam,sipatnyo pantang ka unjuakan , mangampuang kosiak jadi pantangannyo.
"Longan ba punyo kiri kanan ba misiak mokau bonang omeh, Godang ba apik jo nan ketek ,Tando urang godang Ba pangiriang.
Togak ba apuang jo aturan adat limbago nan manjagonyo. Baukua jambo jo jangkau an, Unjuak ba agak ba inggo an , maha jo murah di tompeknyo. Martabat nan onam ba pakai an. Infak bapaku kiri kanan, tando ulamat nan bak kian, indak pangguntiang dalam lipatan.
Lihia lopeh tak bakotuak babolah lopeh ka dado, Nyato PANGULU BA ALAM LEBA. Lawuk nyato tak koruah dek ikan ,gunuang tak runtuah dek kabuk, Rang godang Martabatnyo bosa, paik manih pandai malulua, condo ka iyo ka sadian nyo (condokiyo nan sfatnyo)
Togang nyo nan manjulai, konduanyo nan mandontiang,hati lapang poham salosai . cukuk syorat kato jo rundiang. .Bak adat nan basondi syarak, syarak basondi kitabbullah, FIDUNNY billah,
**MANSYADDAH QOUMU FIDUNI WAL AKHIROH FAHUWA SYAIDUN.
BAK ANDAI KATO BIDA
SI MUNCAK MATI TAROMBAU.KALADANG MAMBAWO LADIANG,LUKOLAH PAO KA DUO NYO.
ADAT JO SYARAK DI MINANG KABAU ,BAK CANDO AWUA JO TOBIANG , SANDA MANYANDA KA DUONYO.
***SAROWA***
Basarowa Itam Godang Kaki ,kapa nuruk alua nan luruh. Panompuah jalan nan pasa ,dalam korong jo kampuang saroto koto jo nagori.
Langkah salosai baukuran martabat nan onam mambatasi ,Bajalan Surang mintak daulu , bajalan baduo mintak di tongah, martabat nan onam bapantang lengah,
Tanah kudorang di nan itam,pham hakikat tahan tanpo,Tahan sudi jo siasat, Kuma nan pantang ka liatan, kokoh manggonggam nan sa binjek.
KAIN SARUANG
Sa ruang Sa bidang di ateh luluk, kayo jo ban sat alamatnyo, Ado batompek kaduo nyo ,patuk dalam nan indak buliah senteng, patuk senteng tak buliah dalam,karojo ati ka sadoan nyo.
Mungkin jo patuk ka ukuran, tanahnyo sirah ka itaman , tando barani dek nan bona, Ulemu bak bintang bataburan, sumarak koto jo nagori dek cahayonyo.
Dalam martabat nan tigo ,Kayo jo miskin hati ,ateh jalan nan bona , pangona baik nan di mintak, sobat tak talarang dek pangulu Olun bakondak lah ba agiah, ulun mamintak lah ba bori ....
Bak andai kato bida,
Katupek bawok ba layia, bawok ka simpan ka limonyo, Takilek ikan dalam ayia lah tontu jantan jo batinonyo.
Tapi tak basuo nan bak itu , kok tuntuk ka nan buruak , ka nan indak bayiak ,ka manjadi batu panaruang, Tatogk paga nan kokoh, parik tabontang ma halangi, ba ompang lalu ka saborang, badindiang sampai ka langik , HORAM KONDAK BA PALAK UAN.
Bak andai mamak juo,
PAYO KUMBUAH BALADANG KUNIK, DI BAWOK URANG KA KUANTAN, BAPANTANG KUNIANG DEK KUNIK, TAK NOMUAH LOMAK DEK SANTAN.
BACAWEK SALILIK PINGGANG, BAKAIN SI BUGIH LAMO, BADETA HITAM BATALO , MAHIA DI ADAT LANCAR DI UNDANG, TORANGLAH JALAN KA SARUGO, TUMBUAH NAROKO DEK LAKU AWAK ,ITULAH PANGULU DI MINANG KABAU.
CAWAT PINGGANG
Cawek suto bajumbai alai, sa eto pucuk robuangnyo.jomblo nan tongah tigo tompok, Kapalilik anak jo kamanakan,ka pajorek aka budinyo, ka pamauk pusoko datuak, Nak kokoh lua lanteh ka dalam , Nan jinak nak smakin tonang, nan liya jan tobang jawuah, Konek sabolik ba buhua sintak, kokoh tak dapek di ungkai, guyah bapantang tangga, lungga bak dukuah di lihia, iyo bak andai kato bida juo ......
* Masaklah padi rang taratak masaknyo nan batangkai tangkai , satangkai jarang ado nan mudo,
Konek sabolik babuhua sintak, jarang lah urang nan ma ungkap, tibo masonyo lorak sorang,
***SANDANG****
Di bahu manyandang kain kocak,kain cindai ompek sogi,Ka pa apuh poluah di koniang, pambungkuh tingga nan ba jopuk pangampuang nan cinta di jalan,
Kato da ulu batopok i, kato kudian kato bacari, tak buliah tidak jonyo adat, Tanda Tuhan nasihat Qodim, di rantai kunci tagantuang, babagai bontuak ragamnyo, bontuak dek alat jo pakakeh, banyaknyo salapan boleh...
Kalau di tinjau alamat kunci , Tibo di maso nan kayo ,ka pambukak peti ka baragiah, kok tibo maso basimiskin ka pangunci puro basiceke,
Kok tibo di maso murah ka pambukak peti ka pakaian, nak manuruk alus nan luruh ka panompuah jalan nan pasa. Biru pulo di maso maha ,nak kokoh nak kokoh simpan dek kuncinyo,
Kok di adat nan bapakai, di tiang panjang rajo lelo, kok pusoko ka bajuntai ,ka pambukak peti bunian, baliak di gantang nan tatogak,Yasudah gantang di bolah, ka panyingkok simpanan adat, Panyimpan kato kabulatan, nak kokoh baru jo balobehnyo.Sasusi mangko manjadi,saukua mko takonak, kok pandai bawain budi ,rang Lain jadi dunsanak.
*"KORIH*"
Sanjato korih kabaran,samping jo cawek tompeknyo,Sisiak nan tinanam toni,kotak nan condong ka kuda,di kesono mako di cabuk, Gembo nan tumpuan puntiang tunang ulu kayu kamat kokoh tak ragu di ambalau,guyah nan ba pantang tangga..
Bengkok nan tingkah tigo patah,nan tujuan patah, Topi luruh makanan tiliak,bontuak di makan siku siku, luruh di makan lopeh bonang, Kok bungkus mangan asa,hukum adia mangan bandiang, dek bona mangan tiliak.
Bamato baliak batimba sanyawo jo gembonyo, Tajam nan bulan alang kapalang,pantang balampeh ka asahan, Tajam tak rago ba gobuk, mamutuh obuak di ambunan.
Tajam nan bapantng malukoi, ka parawuk parik ulu, Panggih miang di kampung, panarah bungkuak nan sarueh, Ipuah nyo nan turun dari langik bapantang katawaran,jojak di tikam mati juo,,kapalawan days urang atuh,ka panulak musuah badan,Jalan nan buruan jan tatompuah... , .
Bak andai kato bida,
Korih samparono gonjo hira , tando mato rajo mojo paik.Patah lidah boleh kalah,parah korih boleh mati.
Dek rajo togak di barih, pangulu togak di undang, bukan murah basisiak korih, kapang tanggung pusoko lindang..
Nak papatah pamenan andai,gurindam pamenan kato,Mamocik ulu kok tak pandai,hancur nagori kampung binaso,
Elok nagori dek pangulu,rancak topian dek nan mudo, Kok tak pandai mamocik ulu, puntiang tangga sansaro mato. .
Palsafah Pakaian pangulu, di luar ronah minang kobau,kok ambalau marontak ulu, puntiang tangga mato tabu ang.
!! TUNGKEK !!!
Pamenan tungkek kayu kamat. Ujung tanyak kapalo perak, kapanungkek adat jo pusoko, Korih tatigak nan jan condong,soko nak totap di inggiran, Ingek nan sa ulun konai, Gantang tarigak jo lanjuang nyo, Sumpik tatogak jo isinyo ,Adat badiri di limbago.
*" TAROPAH "*
Tarompa kulik nan basopik antaro ampu jo jari tunjuak, Tando urang gedang di nateh dek nan ompek,Kok pangilu tak batarompah, tapikan di arang itam tapak, sobat tak mungkin ado jojak, dek indak ado tapak, Batu warih nan bajawek pulok nan batarimo.
=======================≠======================≠=====
MARTABAT NAN ONAM
BARAKA (berakal). Maksudnya memiliki kekuatan pikiran yang selalu bergerak bagaikan air yang mengalir untuk memahami segala sesuatu atas dasar,
Mungkin jo patuk memiliki kemampuan tentang akal budi, dan menjaga akal budi dalam setiap keadaan ,tempat dan masa.
BAULEMU (berilmu). Maksudnya pangulu perlu memiliki pemahaman berdasarkan wawasan keilmuan sesuai dengan disiplin-disiplin ilmunya. Dalam makna yang lebih luas lagi yaitu berpaham, bermakrifat, dan bertakwa pada Allah SWT dalam segala tindak perbuatannya.
KAYO JO MUSIKIN. Maksudnya pangulu harus kaya (terutama kaya batin ; wawasan dan moral) dan miskin dari segala tindakan yang tidak patut, atau tindakan yang merugikan dan memalukan.
MURAH JO MAHA. Maksudnya pangulu harus murah dalam berbuat kebaikan dan mahal pada tingkah laku yang tidak berpatutan atau yang tidak terpuji.
JAGO (jaga). Maksudnya pangulu mesti hemat dan cermat, mengenal awal dan akhir (kausalitas) dalam segala sesuatu yang menjadi kewajibannya.
SOBA (objektif). Maksudnya pangulu mesti sabar dan redha dalam menyampaikan sidik dan taqlik.
Tibo di porak indak ba komplit an, Tibo di mato indak bapicing an, tibo di dado indak babusuang an.
http://www.google.com
$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$
Semoga bermanfaat
Assalamu'alaikum
https://www.google.com
Komentar
Posting Komentar