KESIMPULAN ADAT

 CATATAN  ADAT SALINGKA NAGORI KOTO BARU, KAMANAKAN

DT. BANDARO NAN BALOPIAH.

Utara : koto tinggi ,siamang bunyi bateh Pasaman .

Selatan : Pawuah tinggi.

Timur : Sialang balantak bosi Jo galugua, lanteh pangkalan sorai Jo batu songgan kampar kiri, hinggo durian di takuak Rajo, kampar kanan.

########################


Baa nan Pangulu.

Penghulu Di Minangkobau, manuruk warih nan bajawek,saroto pusoko nan batoloang. Bak cando Kayu godang ditongah koto,

 nan bapucuak

sabona bulek, nan baurek sabona tunggang, batang godang dahannyo

kuek, daun rimbun buahnyo lobek.  Batang godang bokeh basanda, urek bokeh baselo,

 dahan kuek tompek bagantuang, buah lobek

buliah dimakan, daun rimbun tompek balinduang ,Balinduang

kapanehan, tompek batoduah kahujanan, iyo dek anak Jo kamanakan, nan salingkuang cupak Adat, nan sapayuang sapatogak, dibawah

payuang  dilingkuang cupak, nan  manjala masuk ka nagori. Kapoi

tompek batanyo, kapulang tompek babarito, kusuk nan ka manyalosai koruah nan ka manjoniah, hukum adia katonyo bona, sayak landai aianyo joniah. Siang ka manengok malam ka Mandonga , ateh adat nan Ba pakai , Alua luruh nan baturuk,  lobuah golong nan  batompuah. Kajadi bayang kato nan bona di kampuang Jo Nagori. Dek urang kasamonyo.

 

 

Hal utamo nan parolu dek pangulu, 

Basifat sarupo Nobi, Siddiq (Jujur, bakato Bona),

 Amanah( Amanah, di picayoi),

 fathonah (cerdas, banyak aka ateh karojo nan bayiak²) ,

Tabligh( Suko mambori palajaran nan bayiak pado sekalian anak Jo kamanakan, mambori ulemu nan Ado, sabinjek Indak tingga.)

Bilo pangulu basifat nan talarang alamat Nagori ka rusak. Elok nagori dek pangulu , supokat manti Jo Dubalang, kok tak pandai mamogang ulu alamat sopuah kan ma ulang.

 Maulang pangulu tontu di  limbago.  MANOGAK AN PANGULU, dituka Jo nan baru, buliah juo pangulu lamo basumpah baliak untuak mangakok karojo sabagai pangulu, (basopuah, nak lamo tajamnyo, untuak manyiang adat jahiliah, manimbang salah anak Jo Kamanakan nan salah manuruk adat nan bapakai).

Elok nagori dek pangulu, Jalan nyo undang dek Dubalang, Kok tak pandai mamogang ulu, Puntiang tangga Mato tabuang.( Pangulu nan kurang sifatnyo nan bayiak  , nan indak  tau di Caro jadi pimpinan di  masyarakat, di kampuang di dalam nagori, Indak Ado kato nan bona ka dipocik dek anak Jo kamanakan, Indak Ado tutua nan ka di jawek dek Pangulu borek bibia, kurang ulemu, dek maleh baraja, dek sibuk urusan anak bini, dek tagiah dapek gola sajo,  Mako  Gola pangulu dari badan hanyo imbauan sajo . UKAN PANGULU MANURUK ADAT, ).

 Di siko bisa ambiak palajaran tontang godangnyo pangulu, Godang nan partamo, ba Mato, Godang ka duo ba punting, Godang ka tigo ba ulu, Godang di kuburan maisi kuburan (bamato, tuneh nan tumbuah di Mato),  Godang di kampuang ma isi kampuang( darah taserak, dagiang basopiah di kampuang maluang ka suku di nagori), Godang di Nagori maisi Nagori (Barolek Pangulu darah taserak, tanduak dikubua, dagiang basopiah ). Godang di alam maisi Alam Minang Kabau.

Bilo pangulu olah ba ulu , baru Mato bisa di pagunoan untuak

MANGGONTIAN PUTUH, MAMBIANG CABIAK

sobab dek lah ba ulu nan buliah di pocik ,nan olah buliah mambiang cabiak , manggontiang putuh, Nan ka jadi kato nan bona dek pangulu sabuah undang, ka di pocik urang banyak, ka di jawek anak Jo kamanakan. Dek lah  mamocik adat nan bapakai, alua luruh nan baturuk, lobuah golong nan batompuah,

Ka jadi contoh dalam nagori.

Selain nan itu pangulu parolu pandai Babicaro,nan baguno untuak barundiang, dalam mampatenggangkan anak kamanakankan -  anak kemenakan , mampatenggangkan urang sanagori, untuak  

MANOGAK AN NAN BONA,

Sasuai adat nan bapakai, Adat nan kewi, Ma ikuk agamo nan bapakai,Syarak nan lazim, Maikuk Jo aturan negara ,Undang nan balikih.

maruntuah

 ADAT JAHILIYAH,

NAN KA MANURUNAN BALA JO DOSO UNTUAK KITO BASAMO. GALODO NAN DATANG DARI MUARO, TIRIH NAN MAMBOSUK DARI LANTAI,  NAN MAMBUEK NAGORI DI INO , NAN KA MALU YO PANGULU JUO, DEK MAMAK TAMPUAK TANGKAI DI KAMPUANG JO NAGORI .

 Rundiang Jo bicaro Pangulu tu ,

Murah nyo kato takatoan, Borek nyo kato di katian, Kato nan lomah lomah lombuk, Rundiang nan lomak lomak manih. Sakali rundiang tasobuk ,kato takona salamonyo. Rundiang nan Togang Togang

kondua, nan tinggi tinggi rondah, Bak maelo tali jalo, raso Togang di kondua i, ka kondua di togangi, Kato baronti di Sodang elok .

Banyak andai Jo kucindan, banyak guluk Jo gulusang, basobuk Jo muluk manih, di Kobek Jo aka Budi, di Lilik Jo baso basi, muluk

manih talempong kato, baso bayiak gulo di Bibia, bak santan di

tangguli, Budi aluh bak lauk dalam, tompek bamain aka Budi, Tak kaik tupang mangonai, Tak siriah pinang mambalan, tak taraju taraju ta pasang, tak pasin tangguang Tibo, lamo lambek tacapai

juo.  

Kok indak dapek nan bak itu,  tapiliah pangulu nan Suko bisu, Bak sibisu barasian , takona lai takato tido, dek taimpik mental, darah balia olun abih, dek tagiah bagola Datuak sajo, rukun Jo sorat Indak Ba cukuk an, Ulemu Indak Ba tuntuk.

SEOGA ALLOH SWT MEMBERKAHI.

Tapi Tibo di lua banyak carito ,  

Iko pangulu nan Cilako, Suko maurak nan Santoso, Suko ma aSuang  ilia mudiak, Marusak mufokat nan lah sudah, kato kudian

ba cari cari, Tungkek Mambao robah , paga makan tanaman, di Limbago diam sajo, elok di tuka Jo nan lain, kok indak adat ka cayia Nagori binaso,  ontah kok indak nan mamak kanduang.

Lain dari nan ompek sifat ko, Pangulu parolu basifat SOBA ,innalloha maasshobirinn Sasungguah nyo Alloh basamo urang nan soba ,

sabar adolah patando urang nan bahati lombuk, lunak , mangalah Jo ka adaan dek Lai Indak batontangan Jo Syarak saroto adat .Nan tahan Jo sudi/uji saroto bandiang, cimooh saroto kritik. Soba adolah  Pangka Tonang dalam basikap, Dek Tonang tumbuah aka, nak manjoniah koruah,

manyalosaian kusuk, manyiang ateh nan tumbuah , Tumbuah Aka Budi, Takona adat, takona Alua, takona lobuah nan golong,Dek Adat nan kewi, dek Syarak nan lazim, dek undang nan balikih,  nak manimbang ateh nan tajadi, dek silang Jo sangketo, silang

salisiah  naknyo salosai , sangketo nan manaruah dondam naknyo Putuh. Santoso lah kampuang Jo Nagori.

 Kok Indak Sompik alam nan Leba, kusuk tak salosai, koruah tak jonianh, silang salisiah tak abih, sangketo tak putuh, kok di bao ka Limbago bak manopuak Ayia di dulang, Kito juo nan ka  basah, kok di diam kan sajo, nak mati moncik dalam lubang, Apolah Guno badan jadi PANGULU, Apo untuak gagahan sajo. Apo indak KA Ma nambah doso sajo , Mambuek doso urang kampuang dek ma caritoan Kito sabagai Pangulu nan Indak mangkok karojo, Semoga Alloh ta’ala manunjuak i Kito , Aaminn..  .

Pangulu kok soba Manahan uji Jo sasek, Tontu Ulemu Iyo bak bintang nan bakilau, Lauk tak koruah dek ikan, Gunuang tak runtuah dek kabuk, bumi lapang

alamnyo leba, mauleh Indak mambuku, mambuhua Indak nyo mangosan,  Budi aluh bak lauk dalam, dalam nan pantang ka ujakan. Baukua bajombo Jo jangkauan,  Tontu mambayang  ka muko, Joniah Jo bakilek cando bintang di Langik.

Martabat nan Onam nan mambatehi. 

Langkah salosai Jo ukuran, Togang nan manjelo jelo, kok konduanyo mandontiang dontiang, Malobihi ancak , kurang sio sio, dek sio sio utang tumbuah .  Bak pantun gurindam adat pituah lamo nan Kito jawek, 

Pisau sirauk tajam batimba,  tak Ujuang Pangka mangonai, sudu sudu nan batimba jalan, di takiak konai gotahnyo, Kalangik tuah takoba , bumi Jo langik nan manahani, duduak di kampuang lan jumilah . Pandang buek ka tumpuan tanyo.

Nyatoan ka masyarakat Jo anak kamanakan apo² nan lah ba buek mambela nan bayiak, maruntuah nan ta larang.

Batang Awua pa ontak tungku , Sarang limposan di tungguanyo, ligundi di sawah ladang, dek Indak babungo lai, Kok BUHUA nan mangosan, mauleh kok mambuku, dek Budi nan lah kaliatan, iduk nan Indak paguno lai, 

Sompik alam nan leba,  kok baitu kajadiannyo.

 

MARTABAT NAN ONAM.

1. Ingek saroto manjago adat , Baraka .

Ingek adat Jan rusak, limbago Jan sumbiang, urang Ingek pantang takicuah, urang jago pantang kamalingan, Penghulu parolu mamaliharo martabatnyo sebagai seorang pemimpin, Pemimpin perlu manjago keadaannya sebagai bentuk percontohan bagi masyarakat banyak, sarupo  perkataan dalan bicaro, makan minum di Muko basamo,

duduak di tompek nan botua, bajalan bak Rajo lalu, di tunggu Jo di

sapo urang banyak, anak kamanakan saroto urang kampuang, yakinlah bahwa pangulu selalu di perhatikan , Mako Jan sarupo gurindam adat,

 Tinggi lonjak Godang galopua, nan lago di bawah sajo, bak ibarat ayam jantan, bakukuak di nan tinggi , gilo manuah kamonangan sajo, muluk kasa timbangan kurang, Godang tungkuh tak barisi, elok baso tak

manontu , bak Umpamo buluah botuang , toreh nampak kalua nan isi kosong sajo,  kecek Godang timbangan kurang, Mamakai Cabua sio sio, kacak botih lah bak botih,kacak longan lah bak longan ,  ereng

gendeng tak bapakai,   baso basi jauah sakali, malu tak Ado, Bicaro banyak suok kida, Indak manunjuak Jo ma ajari, kok tasuo nan bak itu alamat maruah ka tajua, Rogo diri ka ilang , Indak tapakai di kampuang Jo Nagori , bak patitih adat : 

 

Patitih panenan andai, gurindam pamenan kato, Jadi pamimpin kok tak pandai,rusak kampuang, koto binaso .

 

2. Berilmu, balemu.

Ilmu pangatahuan tu nyato mambuek Kito akianyo paham dengan sagalo  sesuatu, sahinggo keyakinan Kito batambah kuek pado caro ( lobuah ) nan olah di buek urang ² tuo Kito, kabiasaan nan bayiak dari alim ulamo (agamo), kabiasaan nan Samo bayiak nyo Jo syariat agomo ( adat) , saroto Kito paham ateh  sadoan Kurenah nan Ado tu, ibadah nan tasuruah  tu adolah Alua luruh nan baturuk , akhia nyo Kito batambah yakin pado Alloh SWT nan Kuaso ateh sagalo saauatu.

Ilmu adat perlu selalu kita pelajari, karono satiok sisi kehidupan Nan Kito lakukan  (lobuah nan golong) adolah  Caro ² manyalosaikan nyo, mulai dari,

Batunangan, nikah kawin Jo barolek, pangidaman, turun mandi , basunat, khitan,  khotam quran, saroto mati, sangketo Jo salisiah nan ado  ,Ado Jalannyo, sadonyo lobuah nan parolu Kito tompuah, ilmu parolu di tuntuk, baraja ka nan pandai,  saroto banyak mambaco Jo

Mandonga, hanyo Caro sarupo itu Kito bisa ma aja , ma ajak anak kamanakan ka jalan nan Elok sasuai adat nan basyandi syarak, nan ba agiah tu Iyo ULEMU,Ijan sampai Kito Indak pernah manasehati anak kamanakan, nak nyato boban Yo ba bawo, bakakok karojo, Ijan co tua tua sawah, Indak di garik an Indak manggarik , Manjadi pamimpin itu aktif,  nan mambori contoh, tuladan, mambori ulemu cando guru, Mairik Yo Kito nan daulu, Jan sarupo mamandian boruak. Uswatun hasanah.

Faham,   

Banyak hal nan parolu pertimbang nan banyak ateh sesuatu nan tajadi,

Indak sadoan nan tajadi bisa di agiah tau urang nan banyak, Ado nan parolu Bicaro baduo, Bicaro batigo,  Ado Bicaro sasuku sajo, sakampuang sajo, Ado Pulo nan Indak parolu di bicaroan, Tingga di hati sajo, .

Makrifat,

 Basagiro malaksanaan rukun Islam Jo rukun iman untuak mamintak hidayah , sahinggo ulemu batambah dalam. Mambori contoh ka anak kamanakan. Kemampuan

meninggalkan larangan adat nan kewi ,syarak nan lazim, undang nan balikih menjadi banyak, jadi kan perjuangan hidup, sahinggo lobiah samparono nampak dek urang di nagori.   Jadi sifat jo kurenah nan jadi tauladan dek anak Jo kamanakan. Pangulu nan Torang bak bintang di langik, pasti punyo pangatahuan nan dalam bak lauk dalam, saroto Budi nan Indak kaliatan (pemain di belakang layar). Faham nan Indak omuah tagadai, luruh Bona bapogang Toguah, Toguah pandirian mamakai Alua luruh nan baturuk (Aturan) Tungku nan tigo sajorongan (adat, Syarak, undang² pamarintah) ,bak andai bida : 

Payokumbuah baladang kunyik , di baok anak urang kuantan, Bapantang kuniang dek kunik,  Indak omuah lomak dek santan .

 

3, Kayo hati Jo kebenaran , Miskin hati pado kemungkaran.

Siang malam ma Ingek an anak kamanakan manyatoan kato bona nan mambayang , siang batengok ² an , malam ba Donga dongaan, baitu parolunyo manjago anak jo kamanakan , kok

Ado nan malangga adat nan kewi, syarak nan lazim , undang nan balikih. Mancari paluang untuak mangobek aka Budi kamanakan di kampuang, kok tasuo bamurah hati pado sakalian kasalahan anak Jo kamanakan di Nagori, ditunjuk aja  adat Jo agomo saroto aturan pemerintah, pamaaf, Satiok salah Ado dondo Jo dosonyo, kaparat Jo hukumannyo.

 Saroto tegas dalam bertindak untuak manjago adat nan kewi, Indak

Suko mamasuki urusan orang lain, ka jamuan pun tak datang kok tak di undang, Indak malakuan karojo nan bukan tugas dan

Kewajibannya.

Elok nagori dek pangulu, rancak topian dek nan Mudo,

 Jikok ka mamogang   ulu (manjadi Pangulu) ,  

paliharo puntiang Jo Mato. (Nyo Nomuah tangga, Dibukak dek adat nan bapakai ).

 

4. Murah Jo maha ateh prilaku nan ba patuk an.

Pangulu wajib bisa mengetahui situasi dan kondisi, kotu Jo maso, wakotu Jo  saat bertindak untuak manyuruah taat, MANOGAH maksiat nan di buek anak kamanakan, Pangulu Indak maraso rondah untuak mang hormati orang tuo tuo, saroto kasih pado anak anak, pado nan lomah, tubuah maupun jiwa.

Pangulu harus hormat pado putusan Basamo, bulek nan sagolong, picak nan salayang, Ingek Jo jonji jonji nan baikrar an, sahinggo tegas dalam sagalo sesuatu, kato Jo karojo, Malobihi Indak ancak ,

mangurangi nan  sio sio, bayang nan sapanjang badan,jangkauan sapanjang tangan, koruak sahabih gaung, Bajalan Sorang nak daulu ( mangaroti Jo masalah nan Ado), bajalan baduo nak di tongah

( tau Bona Jo ka ada an),  ukan dek  pangulu nan sagalo tau,  martabat nan Onam bapantang lengah, ukua jangko salapan nan ba pakai an.

 

5, Imat Jo jimat dari awal sampai akia.

Teliti dalam membuat keputusan, ingat modorat saroto manfaat dari pakarajaan nan ka balakuan, .Indak mailak galah nan Tibo di

kaki,Indak malobihi lantai Bokeh bapijak, dek sio sio Nagori alah, Dek Cilako utang tumbuah. Sarugo dek ba pocik orek baiman Toguah, Naroko dek laku parangai.

Mangona awa Jo akia, manfaat Jo mudorat, Dalam awa akia mambayang,Dari Kulik mambayang isi. Cawek nan datang dari

Mandiangin, di baok anak urang ka Biaro, takilek Rupo dalam comin,  Inyo di baliak itu pulo, Bajalan sorang nak daulu, jalan baduo nak di tongah.

 

 

6. Soba Jo Ridho  mamakai Siddiq Jo tabaliaq.

Pangulu harus sabar, pemaaf atas kesalahan anak kemenakan sahinggo dapek mambori maaf , soba awa dari Tonang,   Tonang dalam menghadapi sagalo masalah, sahinggo mampu mampa tahankan ka bona ran nan ba pakai ( Ingek Jo lobuah nan golong), Tonang dapek mayakinkan urang lain ateh ka Bonaran nan bapakai. Selalu bisa berkomunikasi , bermufakat Jo anak kamanakan dalam penyelesaian masalah nan Ado, duduak Babicaro, Togak nak barundiang, nan poi Jo

rundiangan, nan Tingga Jo mufokat. Manjadian Kito Jo anak kamanakan ,nan sakampuang Jo sasuku Baradat, Basyarak Jo ba Aturan.

Ukan indak batarotik bakato asiang , ukan ma oriak ma ontam tanah, cando adat urang Jahiliyah nan bautak ka ampu kaki, barajo ka Pangka longan. Nan ba buku KA buku tangan.

 Sahinggo Dapek batenggang di nan sulik, dapek bakisa di nan sompik sahinggo takuruang nak di lua dapek Kito Ama an. ,Talangka suruk kumbali, salah makan baluah an, salah ambiak balontiang kan  , malontiang manuju pangka ,

 Olah bakorih sikati muno, tando mato mojo paik, Tuah bosobab Jo bakarono , pandai batinggang di nan rumik

 

Pemahaman martabat nan Onam ko mambuek pangulu manjadi bosa nan Batuah di kampuang Jo Nagori, sahinggo Kamanakan di pintu lahia

, Mamak di pintu batin , kamanakan di pintu utang manak di pintu bayia, saiyo Sakato, Auh minum di labu ( nak dapek aka, Ijan sarupo moncik manggiriak labu), angek Samo mangalah (Jan sampai Ba Kitab KA buku tangan,  barajo ka Pangka longan).

Pemahaman dalam dari martabat nan Onam akan menjadikan Kito jauah dari sifat. nan tacela, nan di bonci Niniak nan baduo , Dt Kotumongguangan Jo parpatiah nan sabatang.

Nak cincin golanglah buliah, nak ulam PUCUAK manjulai, nak ayia pincuran tobik, sumua di kali ayia nan Tibo, dek licin kilek lah Tibo, dek aluh cahayo nan datang, kajadi sosi daun Jo bungo, buah di makan urang nan basamo , di korong Jo kampuang dalam nagori ,adat bajalan sandirinyo.

Bumi Sonang padi manjadi, padi manguniang jaguang maupiah, taronak bakombang biak, kamanakan Sonang Jo Santoso, Nagori sumarak cando Sarugo.

(Baraka, balemu, lapang hati, soba, imat , Jo babuek ateh nan patuk).

 

UNDANG NAN OMPEK.

UNDANG LUHAK JO RANTAU.

Luhak bapangulu, Rantau ba Rajo. Bajalan samo indak tasundak

Malenggang samo indak tapompeh.

 

UNDANG² NAGORI.

Nagkri bakaompek suku. Dalam suku babuah poruk, Basawah baladang, babalai bamusojik, Balobuah batopian.

 

Undang dalam nagori.

Borek samo dipikua, ringan samo dijinjiang, Saciok bak ayam,sadonciang bak bosi,Sakik basilau, mati bajonguak,Salah batimbang, hutang babayia.

 

Undang ² nan 20.

 Nan anyuk dari ULU utang Muaro mailia an.

Elok Nagori dek

Pangulu , sapokat manti Jo Dubalang, kok tak pandai mamogang ULU , puntiang tangga mato tabuang.

Ulu nan mamaluk puntiang ba  mato nan lah tajam, Tajam ka pangikih bungkuak nan sarueh, panarah bengkok nan di makan bonang , Mamakai Alua nan luruh ka di turuk, lobuah golong nan batompuah, di korong Jo kampuang nan maluang ka nagori. Di Adat nan bajawek ateh pusoko nan batolong.

Sado nan Titiak dari langit utang bumi manarimo,kok kurang loweh tapak tangan Jo kampuang batarimo, Dek kamanakan barajo ka

mamak , mamak barajo ka  Pangulu, pangulu barajo ka Iv suku, Iv suku barajo ka nan bona ,bona Badiri sandirinyo, Syarak mangato adat mamakai, Syarak nan bahadis jo Ba dolia, adat nan Badiri di

Limbago,

Adat ba isi , Limbago batuang, sasuai Jo cupak balilih, gantang nan balanjuang , Itu utang dek niniak mamak , nak talotak

sasuatu di tompeknyo nak Santoso adat nan bapakai. Dipakai tutua nan bajawek Nan Titiak dari Langik, nan manjadi undang undang.  

Indak mingkudu nan indak bagotah, ontah kok birah jo kaladi, Indak pangulu nan indak gawa, ontah kok di tolong  OLLOH jo NOBI.

Jarojak pamaga rumah, panjago anak jan jatuah, Dikucak kucak  indaknyo guyah, tando nyo iman nan lah toguah.

Syariat pandang nan nyato, hakikat lurahnyo dalam, Bahimpun adat jo agamo, sehat rohani lua jo dalam.

Kalimbago tontong an adat, syarak bahadis jo Ba dolia,Dek dunia dapek akhirat, dek syara’ santoso tumbuah.

Olang olang tobang malayang, sugi-sugi pamaga boniah, Elok bak tarotik  urang sumbayang, hati suci mukonyo joniah.

Limbago jalan batompuah, itu nan utang niniak mamak, Sarugo di iman taguah, narako dilaku awak..

Nan manconcang nan mamopek, nan bahutang nan mambayia, Tali jo Tuhan kalau lah lopeh, dunia anguh akhirat cayia.

 

Undang undang dalam Nagori dalam bidang hukum antaro lain adolah :

Banosa ka anggo tanggo. Bahukum ka raso jo pareso Baundang ka alua jo patuk Nak luruh rontangkan tali luruh bona dipocik sungguah

Pisang omeh baok balayia, Masak sabuah didalam peti, utang omeh dapek dibayia, utang budi dibao mati. Nan suku babuah poruk, Korong kampuang di dalam jurai, Dek urang tuo lah lamo iduk. Dunia lah lamo inyo pakai, Niniak moyang di duo koto, Mambuek barih jobalobeh, Bulek dek tuah lah sakato , Nak tontu hinggo jo bateh. Kok kusuk disalosaikan, kok karuah dijoniahkan, Usua dipamain, cabua dibuang, Salah batimbang, hutang babayia, Sosek suruk talangkah kambali, Salah cotok malontiangkan, Salah ambiak mangumbali, Utang babayia, piutang ba tarimo,Solang pinjam mangumbali. Salah kamanusia mintak maaf, Salah ka Tuhan mintak Ampun . Tapijak di arang itam tapak, Ta saruduak di galah panjang bungkuak pungguang, Kok abu bajontiak, kok kumuah basosah, Hukumnyo adia katonyo bona, indak buliah bapihak pihak, indak buliah bakatian kiri, luruh bona dipogang sungguah. Tibo di mato indak dipiciangkan, Tibo di dado indak di busuangkan, Tibo di poruk indak di kompihkan.

Undang² dalam Nagori dalam bidang ekonomi antara lain adalah sebagai berikut:

Tasindoroang jajak manurun, tatukiak jojak mandaki, Adat jo syarak kok tasusun, bumi sonang padi manjadi. 

Tumongguang manjomua padi, dijomua di ateh bawak, Islam tangguang kapia indak jadi, apokoh namo badan awak.

Sa sukek duo baleh tayia, dicupak mangko digantang,Nan lunak ditanam boniah, nan koreh dibuek ladang, Nan boncah palopeh itiak, gonongan ka tompek ikan, Bukik batu ka tambang ameh, padang ana bokeh taronak, Batanam nan bapucuak, mamaliharo nan banyawo, Ka rimbo ba bungo kayu, Ka sungai ba bungo pasia, Ka lawuk ba bungo karang, Ka sawah ba bungo padi, Ka tambang ba bungo omeh,

 Dek omeh sagalo komeh, Dek pitih sagalo jadi.

Elok lenggang di nan data, rancak arak di hari paneh, Ilang rono dek panyakik, ilang bangso tak baromeh. Kok duduak marawukranjau, Kok togak maninjaujarak, ari sahari di parompek,Malam samalam dipatigo,Nomuah bajoriah bausao,Nomuah bapokok babalanjo, Asa lai ongok-ongok ikan, Asa lai jio-jio patuang, Nan indak dicari juo.

 

 Undang nan Duo Puluah katontuan jo mupokat nan ma atur persoalan pelanggaran adat / ketentuan hidup bermasyarakat jo kasalahan

saroto kejahatan nan dilakukan dek  anak kamanakan , dari ka Iv suku sampai ka  kama nakan di Minangkabau.

Undang² Duo Puluah terdiri dari 20 (duo puluh) poin/ pasal yang dikelompokkan atas duo bagian:

1)                 Undang Tuduah Nan Bakatunggangan nan  basobut juo jo Undang nan Duoboleh,

2)                 Undang Cemo nan Baka a daan yang disebut juga dengan Undangn Nan Salapan.

3)                 Undang Tuduah nan Bakatunggangan adolah aturan-aturan adat nan berkaitan dengan dugaan atau tuduhan ka seseorang nan lah melaku an sebuah pelanggaran ketentuan hidup bersyarakat di Minangkabau.

Karena masih bersifat tuduhan yang olun tabukti, mako olun ado sangksi nan dijatuhkan. Undang Tuduah ini merupakan indikasi awal

bahwa seseorang telah melanggar aturan adat Minangkabau. Aturan ini terdiri dari 12 (dua belas) poin/ pasal, sahinggo disobuk jo  

Undang nan Duo Boleh nan tadiri dari:

1. Onggang Lalu Atah Jatuah 2. Pulang pagi babasah- basah.

3.         Bajalan bagogeh-gogeh.

4.         Kacondongan mato rang banyak.

5.         Dibaok ribuk dibaok angin.

6.         Dibaok pikek dibaok langau.

7.         Bajua bamurah-murah.

8.         Batimbang jawek ditanyoi.

9.         Tasindorong jojak manurun.

10.   Tatukiak jojak mandaki.

11.   Lah bauriah bak sipasin.

12.   Lah bajojak bak bokiak

 Onggang Lalu Atah Jatuah adolah indikasi atau tando untuak bisa menduga seseorang nan  melaku an pelanggaran adat, karona orang nan diduga melaku an palanggaran tersebut berado atau baru sajo

baradi di lokasi kejadian pemakaro.  Umpamonyo, olah tajadi peristiwa kehilangan di sabuah rumah; sesaat sebelum peristiwa itu terjadi,

sasaorang atau beberapa orang berado di rumah tersebut. Maka orang atau orang-orang tersebut dapat diduga melakukan tindakan pencurian tersebut.

Pulang pagi babasah-basah

adolah dugaan ta hadok pelanggaran katontuan adat nan terkaik jo keadaan yang terdapat pada seseorang atau beberapa orang yang berindikasi terkait dengan peritiwa

pelanggaran tersebut. Umpamanya, seseorang diberitakan melanggar adat di sebuah nagori, setelah diusahakan penangkapan terhadap

pelaku, tiba-tiba pelaku hilang di sekitaran sawah, ladang atau sungai. Beberapa saat berselang, atau besok paginya, masyarakat melihat seseorang dengan pakaian dan/ atau badan basah kuyup dan/ atau

berlumuran lumpur. Keadaan yang terdapat pada orang tersebut dapat dijadikan indikasi atau tanda awal bahwa pelaku pelanggaran adat yang dicari tersebut adalah orang tersebut.

Bajalan bagogeh-gogeh adalah indikasi atau tando pelanggaran ketentuan adat yang terkait dengan kegelisahan tingkah laku seseorang atau beberapa orang yang dicurigai melakukan pelanggaran ketentuan adat. Umpamonyo, beberapa saat sebelum adonya laporan kejadian pencurian, beberapa orang melihat seseorang atau beberapa orang bertingkah laku gelisah dan berusaha cepat-cepat menghindar dari lokasi tersebut. Maka orang tersebut dapat diduga pelaku tindakan pencurian tersebut.

Kacondongan mato rang banyak

 adolah indikasi atau tando untuk mendugaan seseorang atau beberapa orang melakukan pelanggaran aturan adat berdasarkan kencerungan dan kesaksian masyarakat (orang banyak). Umpamo nyo, seseorang melaporkan bahwa Si Antun telah melakukan tindakan penganiayaan terhadap seseorang; laporan peristiwa ini diperkuat dengan kesaksian beberapa orang atau banyak orang bahwa tindakan tersebut memang dilakukan oleh Si Antun.

Dibaok ribuk dibaok angin adolah indikasi atau tando untuk menduga atau menuduh bahwa seseorang telah melakukan sebuah pelanggaran

aturan adat yang sudah menjadi pembicaraan di tengah masyarakat.

Umpamonyo, telah terjadi pelanggaran terhadap aturan adat oleh seseorang atau beberapa orang yang disaksikan oleh seseorang atau beberapa orang. Lalu, orang atau orang-orang yang menyaksikan

tersebut menceritakan kejadian itu kepada orang lain, yang kemudian berkembang menjadi pembicaraan masyarakat di nagori tersebut.

Mako.orang yang sudah menjadi pembicaraan tersebut dapat diduga sebagai pelaku pelanggaran tersebut.

Dibaok pikek dibaok langau

adolah indikasi atau tanda yang dijadikan dasar tuduhan pelanggaran aturan adat yang walaupun tidak ada yang

mau menjadi saksi (mungkin karena takut ancaman pelaku), namun tuduhan pelanggaran ini bisa diarahkan kepada seseorang atau beberapa orang karena adanya tanda-tanda alam yang mengarah kepada pelaku tertentu.

 Ado 6 bukti alam yang bisa diguno an dalam konteks ini:

1.   Babaun bak ambacang.

2.   Bauriah bak sipasin.

3.   Bajojak bak bokiak

4.   Tangiang bak kukuak ayam.

5.   Tasindorong jojak manurun Tatukiah jojak mandaki.

6.   Cancang ranggah bongkak koniang.

 Bajua bamurah-murah adllah indikasi atau tando nan DAPEK  diguno an untuk menduga seseorang telah melakukan pelanggaran aturan

adat, khususnya ateh  kepemilikan barang tertentu yang diduga hasil pencurian dan sejenisnya. Umpamo nyo, setelah terjadi peristiwa

kehilangan sebuah barang milik seseorang yang belum jelas siapa yang mencuri atau yang mengambilnya dengan cara melanggar adat,

seseorang atau beberapa orang berusaha secepat mungkin menjual sebuah barang yang memiliki tando-tando nan identik Jo barang nan  dinyato an hilang walapun dengan haroga nan jauah libiah murah dari haroga nan sabonanyo.

Batimbang jawek ditanyoi adilah indikasi atau tando nan dapek digunikan untuk menduga atau menuduhan seseorang atau beberapa

orang telah melakukan pelanggaran aturan adat karono adonya usaho mengindar dari tuduhan tersebut dengan memberi jawaban berteletele terhadap pertanyaan orang yang menduga atau menuduh; atau karena orang yang diguga melaku pelanggaran tersebut melakukan reaksi lisan yang berlebihan terhadap tuduhan tersebut yang biasanya mengarah kepertengakaran.

Tasindorong jajak manurun adalah indikasi atau tando nan dapat digunokan untuak menuduh atau mendug seseorang atau beberapa orang nan malaku an pelanggaran aturan adat nan  meningga an bokeh atau jojak.

Tatukiak jojak mandaki, samo Jo tasindorong jojak manurun, adalah dugaan atau tuduhan pelanggaran aturan adat  joleh jelas jojak nan Ba tingga an dek palaku.

Lah bauriah bak sipasin adilah tando atau indikasi untuk menuduhan atau menduga seseorang atau beberapa orang telah melakukan pelanggaran aturan adat nan  maningga an jojaknan joleh Jo dapek  dijadi an bukti perbuatan pelanggaran aturan hukum adat tersebut.

Lah bajajak bak bokiak adalah indikasi atau tando untuk menuduhan atau menduga seseorang atau beberapa orang telah melakukan

pelanggaran ketentuan adat yang pelakunya dinyatakan salah karono bukti dokumen nan joleh tando-tando modifikasi, rekayasa atau pemalsuan. Umpamonyo pemalsuan ranji nan  berkaitan jo penguasaan ulayat.   Kok dikalompok an menurut tingkatan kesahiah an bukti palanggaran adat, mako Undang Duobaleh dapek dikelompokkan sebagai berikut:

a). Cemo lapeh:

1.   Onggang lalu atah jatuah

2.   Dibao ribuk dibao angin

3.   Dibao pikek dibao langau

b). Cemo takaik

4.   Pulang pagi babasah basah 5. Condong mato rang banyak

6.         Bajalan bagogeh gogeh.

7.         Bajua bamurah murah

c). Tando KA jadi  ta songko.

8.         Bajojak bak bokiak.

9.         Babarih bak sipasin.

d). Tersangka.

10.   Tatukiak jojak mandaki 

11.   Tasindorong jojak manurun.

e). Terbukti.

12.   1 Lah bajojak bak bokiak, mangoku Jo  ta tangkok tangan sodang melaku an pelanggaran adat.

Cemo nan Bakaadaan adolah perbuatan salah melawan hukum adat, nan sifatnyo manjatuah kan martabat jo namo bayiak. Ateh kesalahan iko dapek dibori sangksi adat ta hadok pelanggaran adat atau kejahatan nan olah terbukti, joleh sasuai katontuan adat nan balangga. 

 

Adat Minangkabau mengatur 16 (enam belas) jenis pelanggaran nan berpasang-pasangan sahinggo menjadi 8 (delapan) pasang, mako disobuk

 Undang nan Salapan .

Nan  ma indikasi an kesalahan melawan hukum (pidana), yakni sbb.:

1.   Dago-Dagi mambori malu.

2.   Sumbang-Salah laku parangai.

3.   Samun-Saka togak dibateh.

4.   Umbuak-Umbai budi marangkak.

5.   Curi-Maliang taluang dindiang.

6.   Tikam-Bunuah padang badarah.

7.   Sia-Baka sabatang suluah.

8.   Upeh-Racun batabuang sayak.

Dago-dagi mambori malu. Adolah bontuak parbuatan salah melawan hukum adat dilakukan anak kemanakan atau mamak kepada penghulu. 

Dago mengacu ke kesalahan yang belum berbentuk tindakan— mungkin masih berupa ucapan atau sikap. Contoh ucapan atau kemanakan atau mamak yang terkesan menjatuhkan martabat penghulu, seperti “Den indak ka bamamak ka inyo doh”, atau sikap yang secara torang-torangan indak patuah ka Pangulu,  nan  ma ajak ka kemungkaran. 

 Dagi adolah perbuatan atau tindakan yang nyato-nyato menontang atau konfrontasi atau makar terhadap pangulu dan kepemimpinan pangulu.

 

Sumbang-Salah laku parangai

adolah bukti perbuatan nan ma arah ka salah Jo  palanggaran aturan, tapi belum salah. Artinyo, sumbang adalah perbuatan yang mengarah salah tapi olun salah Jo  olun malangga hukum adat, hukumnyo baingek an, basapo, batunjuk baajari

. Sodang nan  salah adolah parbuatan nan olah  malangga katontuan adat , dapek dibori  sanksi hukum adat seperti ditogua, basidang an, batingga an, digantuang tinggi, dibuang jauh.

Samun-Saka togak dibateh adolah bontuk perbuatan nan malangga hukum adat, dapek  dibori sangksi adat , sarupo  pengambilan paksa , merampas dan merampok harta orang lain. 

Samun adolah pengambilan paksa barang hak milik orang lain secara paksa (merampok) di tompek nan  longang .

 sokah adolah pengambilan paksa hak milik orang lain (merampok) di tompek nan longang , sekaligus malaku an penganiayaan sampai  mambunuah  pemilik barang.

Umbuak-Umbai budi marangkak

adolah perubatan melawan hukum adat dapat dibori sangsi adat kapado orang nan lah ta bukti malangga adat nan  ta kaik Jo panipuan  caro Ba bujuak rayu atau  Jo caro kasa.

Umbuak adolah penipuan nan  dilakukan secara halus dengan rayuan dan sejenisnya; 

 Umbai adolah penipuan yang dilakukan dengan cara yang kasar, kekerasan bahkan disertai ancaman.

Curi-Maliang taluang dindiang

adolah perbuatan melawan hukum adat dapek dibori sanksi adat takaik jo tindak an pencurian. 

Curi adolah perbuatan pengambilan harta atau barang hak orang lain secara melanggar adat nan dilaku an pada siang hari; sedangkan

maliang adolah perbuatan pengambilan harta atau barang hak orang lain secara melanggar adat yang dilakukan pada malam hari.

Tikam-Bunuah padang badarah

adolah aturan tontang Kurenah nan  malangga  hukum nan  ba kaik an ji aniayo  Jo  bunuah , nan dapek dijatuah an sanksi adat.

 Tikam adolah perbuatan penganiayaan ta hadok seseorang jo sanjato tajam atau tumpul nan  mambuek orang lain taluk Jo  kalua darah,

bunuah adolah perbuatan penganiayaan nan mengguno an sanjato nan mengkibatkan seseorang nan  di aniay tu meningga dunia.

Sia( siuk)-Baka sabatang suluah

adolah perbuatan salah melawan hukum adat nan dapek dibori sanksi adat, saeupo pembakaran terhadap barang atau harta milik orang lain. 

Sia ( siuk) adolah perbuatan penyulutan api ke suatu benda, barang atau harta milik orang lain nab indak mengakibatkan terbakar habis,

baka adalah perbuatan pembakaran terhadap barang, benda, atau harta milik orang lain nan akibatnyo barang tu abih ta baka,nan  menyiso an arang Jo abu.

Upeh racun batabuang sayak

adolah bontuak kesalahan perbuatan melawan hukum adat. Kesalahan tu mambuek cedera Jo mambuek urang sakik, dek akibat makanan atau minumannyo babori ramuan babiso sarupo  racun. 

Racun artinya jenis kimia biologi atau tubo nan  mamati an, kok taminum seseorang meningga dunia .

 

Ganti rugi

Sasuai prinsip bongkak didamak luko ditaweh atau bongkak didiang, luko diubek, kok kajahatan surang urang mambuek sakik urang nan jadi korbannyo, si urang jaek wajib mambiayai ubek korbannyo.

Dondo

Dondo adolah jinih hukuman nan paliang umum dalam pidana adat di

Minangkabau, sasuai prinsip adat diisi limbago dituang saroto kaki tataruang inai padahannyo, lidah tadorong omeh padahannyo. Dondo dapek dijatuahkan sabagi hukuman panggonti nan basipat material atau untuak palanggaran nan basipat immaterial, cando sumbang salah.

Buang

Dibuang atau dikuciakan (di Silungkang disobuk dikuruang di lua) dijatuahan mamakai banyak prinsip. Pado dasarnyo, urang nan dibuang di kkba bayiak indak diimbauan, di koba buruak indak di ambauan dan indak ditkpuak bonduanyo, indak ditingkek onjang rumah godangnyo.

Hukuman buang dianggap sabagai hukuman nan paliang borek, dek sobab baabu bagontiak, kumuah basosah. Jinih-jinih buang nan lazim antaro lain.

Buang biduak, buang siriah atau dikuciekan: dibuang dan diasiangan dari kaumnyo surang, Buang daki.

Dibuang dari nagarinyo  aratonyo dirompeh untuak manggonti rugi korban kajahatannyo,

Buang tingkarang atau buang bidal

dibuang dari nagarinyo, namun buliah pulang salapeh maisi adat jo caro mandobiah kobau, jawi, atau kambiang.

Buang puluk dibuang dari nagarinyo dan indak buliah pulang mamakai alasan apo pun.

 

 

PEMANGKU ADAT / UNSUR LIMBAGO ADAT NAGORI.

1, Pangulu saroto pangiriang, Elok nagori dek pangulu, elok kampuang dek nan tuo, rancak topian dek nan mudo, elok rumah tanggo dek bundo kanduang. Nan Sapokat lahia jo batin,nan sasuai muluk jo hati , Nan manorang masuak kan Nagori.

Asal dari nan mamocik ka IV suku Jo tuah (Sangsoko) Nagori sarupo Imam bila kotik, ngku luma, Codiak pandai, tuo Baraka, Mudo tanamo,  

( Iko adolah kompetisi Namo baik di Nagori sarupo andai adat ,  

Pisau sirauk sidarumin, buatan anak ayia Putiah, pamenan tuanku Malin , Nyato lauk lah lamo di pacomin, tonggo balayia dek olun buliah TAGAK dek tuah Balega Kayo nan  basalin).

2. Ka IV suku² saroto daulatnyo. Ompang limo² / Dubalang Nagori , imam , bila, khatib, Maulana/ ompek jinih, Codiak pandai², tuo Baraka². Mudo nan tanamo.

(RAJO JO TUAH NAGORI /pemangku adat Nagori.) Ka IV suku Rajo di Nagori.

Ompang limo Panyalosai undang

Imam ,bila ,khatib, Maulana, Rajo syarak nan bahadis Jo badolia.

Codiak pandai   Ambiak tuah ka nan Monang,

 Tuo Baraka , ambiak contoh ka nan sudah .

Mudo tanamo parancak Namo nagori dek tulang kuek talingo nyoriang, nan tau di bayang kato sampai.

Itu nyo Unsur unsur limbago tompek badiri nyo  adat . Adat nan di pakai nan basyandi syarak, syarak mangato adat mamakai.

(Dinagori Kito koto baru banyak nan rumpang, mungkin dek Karono banyak nan Indak ba ulu ( olun abih Godang  ) Pangngulu pangulu nan

ado, atau baguru ka Padang data dapek ruso bolang kaki , dek baguru kapalang aja , Bak bungo kombang tak jadi, sahinggo Ndak Ado kainginan pangulu nan lah bagola nak tau Jo adat bapakai, lobuah nan

golong, Indak ingin Godang ka Balerong, dengan berbagai alasan , yang kadang ² tak masuk aka) Atau Ado pihak ² nan ingin dapek keuntungan Jo ka adaan nan sarupo Iko kini,  wallohu a'lam bisshowab semoga Alloh menunjuki kita semua).

Gola Sang Soko /pemangku adat nagori / Daulat Rajo Tuah Nagori .

Dt Ka IV suku Jo Dubalang nyo. Iman,Bila,Khatib,Maulana /ongku luma,

Codiak Pandai, Tuak Parang /Tuo Baraka saroto Mudo nan tanamo ( indak ba pakai di koto baru simalonggang ).

( JINIH NAN OMPEK Pangulu, Dubalang, MANTI Jo Malin ,  Manuruk catatan-catatan nan ado Ado duo PANDAPEK, PARTAMO suku asal

Minang, KOTO,PILIANG,BODI,CANIAGO, Nan KADUO adolah Ka Iv suku nan barompek, Sambilan Pangulu, bodi Caniago Dubalang, Jambak MANTI, MALAYU Malin NYO.)

 

Caro parentah mamarentah dalam adat.

 

Kamanakan barajo ka mamak, mamak barajo ka pangulu, pangulu barajo ka IV suku, IV suku barajo  kamufokat (Baiyo Iyo Jo pamakai tuah

Nagori), mufakat barajo ka nan bona, bona badiri sandirinyo, syarak bakato adat mamakai , adat nan basondi syarak ,syarak basondi kitabbullah. Syarak BABUHUA  MATI , Adat BABUHUA SINTAK, Kobek

lungga nan indak nomuah tangga, Tibo MASONYO LORAK surang, Tibo nan hak nan batil hancua surang, Indak salah dek pangulu olun ba

unjuak olah babori, olun bamintak olah ba agiah, Baitu pangulu nan bapaham dalam, ontah kok kini olah barubah,  mancari kato nan lain sasudah mufokat.

 

 

MA URAK ADAT JAHILIYAH.

Bak adat nan bapakai, Salamo iduk ateh dunia.Kok tumbuah silang jo sangketo, Silang salisiah kok tak abih.Sangketo nan manaruah dondam nan tak putuh, nan Marusak adat  Jo nagori. Salamo musuah lai di adang. Sajojak sangketo tumbuah. Hati nan somak² ragu,  Badan nan

indak sonang diam. Kok angan ka kiun sajo. Ladang somak sawah tak manjadi.Padi ampo dek paneh sataun, Tagak dek ujan nan sahari,

Malang ilang mujua nan tibo.Galik di situ Elok nyo tumbuah.Badan mati di kanduang tanah، Badan iduk di kanduang bona.Di tompuah ranjau nan tatahan.Nak tabubuk jo ta bungka, Bia nak rompak parik nan tatogak. Naknyo runtuah adat jahiliyah di dalam kampuang Jo nagori

itulah kondak Jo cinto Adat nan Kito pakai, baitu orek pocik adat , baitu bapakai sarak nan lazim Bitu Pulo konak undang nan balikih , ateh iman nan samparono toguah.

Kok Manimbang ateh nan Ado, manyiang ateh nan tumbuh , Tumbuah sarupo Iko , Kok Wali (Sumondo) Rajo di rumah tanggo.Tibo di mamak rajo dalam kampuang (Baiyo Iyo , bamufokat tontang nan tajadi di kampuang ) , Kok borek samo di pikua .Ringan samo di jinjiang.Baitu adat nan bapakai , alua luruh nan baturuk , jalan golong nan ba tompuah.Kampuang saroto Nagori,nak Sonang bumi nan bauni , Parotian adat Jo pusoko Iyo baitu.  Artinyo parolu mufokat

pangulu kampuang saroto pangiriang Jo

Sumondo tontang masalah nan tumbuah di pihak kamanakan, parolu mufokat pangulu Jo pangiriang Bilo tumbuah masalah di Sumondo, Bilo masalah kampuang pangulu nan tak salosai Iko karojo ka IV suku Jo daulatnyo/pamakai  tuah Nagori / Sang Soko SANGSOKO nan ado...

 

Adat jahiliyah.adat nan batontangan Jo Adat nan basondi syarak. Kok tumbuah sarupo Iko Bicaro pulang ka nan Mudo, Nan batulang kuek, batalingo nyoriang, nan tau di bayang kato sampai.

 

 

ADAT JAHILIYAH.

Bataratak Bakoto asiang, Ba adat Limbago surang, Ba bonak ka

Ampu kaki, Ba Kitab ka buku tangan, 

Suko basorak potang pagi, mamokak ilia mudiak di korong jo kampuang. Dalam  Nagori , Siang abih malam tak sodang, Ari abih dek bajudi Jo barambuang, Malam tak sodang dek Mabuak Jo bamain

parampuan , Babuek sakondak hati , mamakai utak ka ampu kaki,

orang koreh agak tak lalu, Bona barajo ka Pangka longan , Manuruk hati nan babona Sorang, Indak omuah di tunjuk Jo ba aja i. Akhianyo tacampak Jo ta sisiah di Nagori , kok kini nomuah masuak bui, pangulu Jo Dusanak di kampuang maraso Hino diri, Bona tangan manconcang bahu mamikua ,Tapi  Sa ikua kobang nan bakubang, sakampuang konai luluaknyo, Dek Nagori Kito Basamo nan punyo. ) Nau zubillahi MINZAALIQ.

 

 

 

ADAT JO SYARAK (Dasar utamo Lareh nan bapakai).

“ Syari’at pandang nan nyato,hakikat lurahnyo dalam,Bahimpun adat jo agamo sehat rohani lua jo dalam.

Simuncak mati tarombau,Kaladang mambao ladiang Lukolah pao kaduonya, Adat jo sarak Minangkabau, Umpamo aua jo tobiang, Sanda manyanda kaduonyo .

Pariangan manjadi tampuak tangkai, Pagaruyuang pusek jalo Tanah Data, Tigo luak urang namoan, Adat jo syarak ko bacorai, Bokeh bagantuang nan lah patah,Tompek bapijak nan alah ta oban. Adat cayia Na Adatnyo binaso, 

Didalam  duo kalarasan, Lareh Dt. Kotumongguangan (Pangulu) duo Jo

Dt. Parpatiah nan sabatang ( Dubalang) ,Adat ka manjadi darah dagiang,Syarak nan lazim nan jadi ka imanan, Adat nan kewi nan

mandindiang saroto undang nan balikih , Tasindorong jojak manurun, Tatukiek jojak mandaki, ta Togak jalan mandata, 

 Adat jo syarak ko tasusun, Bumi sonang padi manjadi. Negara Tingga mambuek data.

 

 

GURUNDAM ADAT MINANG.

Bakorih sakati muno.patah olah basimpai balun ,rotak sabuah manjadi tuah,Kok di bukak pusoko lamo, dibangkik batang nan tarondam,lah banyak ragi nan barubah.

Bulek ruponyo daun Nipah , nyato bulek bapasogi, Diliek lipek nan tak barubah, lah di bukak tobuak tiok ragi. 

Gulamo (anak ikan) Nan dari  mudiak nak  ka hulu, mati di semba ikan tilan, konailah anak udang udang, pusoko Niniak nan da ulu lai ba bununuah Jo bakonak an, kini manjadi undang undang.

 

RONAH MINANG KOBAU,  

 

Eloklah ranah nyo ranah Minang,  Karambia nyo nan tinggi tinggi , pinang nyo lingguyuran, rumpuk nyo gonti gontian, Bukik ba lirik kiri kanan ,Gunuang ta ampa bakuliliang, Gunuang Marapi Jo singgalang,

Gunuang tandikek Jo Gunuang sago, Gunuang Pasaman Jo Gunuang Tolang.

Dari singkarak nan badongkang nan babuayo Putiah daguak, sampai ka pintu Rajo ilia. Dari Sialang balantak bosi , dokek ayia babaliak baliak,  hinggo ka Durian di takuak Rajo si pisau pisau Anyuk.

Sailiran batang  bangkaweh , hinggo ayia nan badobua sampai ka lauk nan sadidih saginggo sikilang ayia bongih.

Dari Pasia bonda sapuluah, hinggo Taratak ayia hitam sampai ka Tanjuang samalidu.

 Itu nyo Luak nan tigo, Salobiahnyo adolah Rantau Minang.

 

RUPO KAMPUANG NAN BAUNI.

Pudiang omeh batimba jalan, Baringin Godang Tongah koto, Jalannyo pasa banyak nan lalu , Lobuah nyo  golong nan batumpak tumpak ,

Sawah batumpak di nan data,ladang babidang di nan lereng, bonda baliku turun bukik, concang latiah Niniak moyang , tambilang bosi rang Tuo tuo. Sawah lah sudah Jo lantaknyo,Ladang lah sudah Jo Ranjinyo,

Sawah balantak ba supadan, ladang baagiah samintolak,Padang babori baligundi.Rimbo baagiah bajiluang, bukik nan bakaratau ,Kaateh ta ombun jantan, Ka bawah nyato takosiak bulan.Niniak mamak baulayat ,pangulu ba pusoko, hak nyato ba nan punyo, Gonggam nyato ba untuak an, tiok kampuang Jo nagori.

Rumah Godang basondi batu, sondi banamo alua adat.Tunggak banamo kasandaran, Atok ijuak dindiang baukia, gonjong ompek nan bak bintang bakilek. Nan banamo rabuang nan mambucuk, Timah mamutiah di atehnyo.tunggak gaharu lantai candano, jariau gadiang

nan balariak. Kok Bubungan buraq ka tobang, tuturan lobah mangirek, Poran ba ukia bak ula ngiang, bagoluk Jo ukia aka Cino,solo manyolo Jo ayia perak , Ba anjuang Jo batingkah, saroto Jo alunan, tompek manyuri

Jo manirawang, tompek paranginan Puti nan di rumah, limpapeh rumah nan Godang, SUMARAK KAMPUANG Jo Nagori, ambun Puro peti bunian, pusek jalo kumpulan tali, nan Disobuk BUNDO

KANDUANG.

Barih balobeh di Minang kabau, satitiak bapantang lupo , kok jauah buliah di tunjuak an ,kok dokek buliak di kakok. Di dalamnyo luak nan tigo , Luak Limo puluah Jo tanah data, saroto Jo Luak Agam.  Didalam rantau Jo pasisia di sobuk PANJANG BA KOREK AN , Godang Bakabungan, loweh nan basibiran.nan jauah mancari suku, nan dokek mancari Mandeh, kok jauah Cinto mancinto, kok dokek jalang manjalang.

 

LAREH PANGULU DI MINANG KOBAU

Adat bapakai di tigo kalarasan, Adat di Lareh Koto Piliang, Rajo dek pangulu banamoan (PANGULU JINIH NAN OMPEK), Tumbuah di anak

Jo kamanakan di  suku Niniak nan  Sambilan, mamak saparentah pangulu.kamanakan saparentah mamak,

Saroto di Lareh Bodi caniago tanamo Jo peti bunian (DUBALANG JINIH NAN OMPEK), Bajonjang nayiak batanggo turun, bak ibarat tangan suok tangang kida, Bapisah nan indak bacorai, bacorai corai tapi Indak Baragiah.bak Umpamo kuku Jo dagiang Samo mamogang KATO PUSOKO.

 Tigo Lareh nan panjang dek Dt Siri Dirajo, Dt. Kotumongguangan Inyo bukan, Dt.parpatiah nan sabatang Inyo ontah .Baitu adat nan bapakai, bapakai Caro kaduonyo.

 Kato pusoko di sambilan, dibarih nan ba pahek, Sado nan Anyuk dari ulu utang Muaro mailiakan, nan Titiak dari langik utang bumi manarimo, jinih barih buliah di Liek , bak tuneh tumbuah di Mato, cupak ponuah ,gantang balanjuang, barih tak buliah di lampaui.

 Kato pusoko di Bodi caniago, Putuh rundiak dek Sakato, lotak an sasuatu ditompeknyo, didalam alua nan baturuk,sarupo cupak Jo gantang, cupak balilih gantang balanjuang , bak adat Jo limbago, Tuah

Sakato Cilako basilang.tabujua lalu tabalintang patah,

 

Adat di kalarasan nan panjang, di buek Dt.suri di Rajo.

Manggonok an kaduo Caro manjadi satu .

Adat di ronah Minang kobau, Adat ba sondi sarak ,sarak ba sondi kitabbullah, Sarak mangato adat mamakai, Gantang di bodi Caniago, cupak di jadi kasukatan,adat mamakai sarak mangato, ujuk nyato sa iriang balain jalan.  

Si Muncak mati tarombau, poi KALADANG Mambao ladiang, lukolah

Pao ka duonyo, Adat Jo sarak di Minang kobau , bak cando Awua Jo tobiang ,Sanda manyanda kaduonyo.Adat nan kewi di Minang kobau,

nan mamakai naroco Jo katian, iyolah pangulu nan ba pangiriang Jo Daulat Rajo ka IV suku,

 Pangiriang pangulu nan di kampuang iyolah Dubalang Jo tuo kampuang, Mudo nan tanamo, saroto Jo Bundo kanduang, 

Daulat Rajo  ka IV suku iyolah Dubalang IV suku(Ompang limo )Jo ompek Jinih , Codiak pandai ,Tuo Baraka saroto Mudo nan tanamo.

Pamangku adat Nagori banamoan , Nan mamakai adat nan kewi .

Dubalang pamimpin dek nan mudo nan ringan tangan copek kaki, nan batulang kuek  batalingo nyoriang, nan tau di bayang kato sampai,  Mambao Undang ka di pakai,  malorak adat jahiliyah nan ta togak.

Codiak pandai , Nan tak patah dalam sagalo urusan, patah korih joleh mati , patah kato kalah Babicaro, Mamak di Minang nan salalu monang dek Bona saroto luruh kuek mamocik adat nan bapakai. Ambiak tuah kan nan Monang.

Tuo Baraka saroto Tuo kampuang, Nan lah lamo iduk nan banyak parosaian, jauah bajalan banyak di Liek, lamo iduk banyak di raso, Saleso maambiak contoh ka nan sudah. Sahinggo Babicaro salalu berandai andai jo ba gurindam dek banyak nan olun tabuek Katiko mudo.  Dek lah tuo banyak di imbau Datuak di kampuang² Jo nagori . (Di Koto Baru Simalonggang  ba imbauan  Tuak  Parang).


Sarak nan lazim di Minangkabau iyolah nan manyanda ka kitabbullah saroto Jo Sunnah Nobi, Palito di Nagori di bawo Alim ulamo, nan tau

ala oram, tau Fardu Ain Jo kifayah, Tau Jo buliah Jo talarang, tau Jo hino saroto malu, Tau Jo Osah Jo nan bota, Tompek batannyo dalam

nagori,sarak mangato di alim ulama ,pangulu Tingga mamakaikan, 

Undang nan balikih ,nan totap bajalankan ,  di POGANG dek pamarintahan .

Tali nantigo sapilin,tungku nan tigo sajorongan,  

Adat nan kewi, Syarak nan lazim Tigo di undang nan balikih.  

 

Kamanakan barajo ka mamak, mamak barajo ka pangulu, pangulu barajo ka IV suku, KA IV suku barajo ka mufokat mufokat barajo ka nan bona , Bona badiri sandirinyo, Manuruk alua nan patuk.

 

Kearifan penghulu.

 

Pancaringek Jo batang kapeh, tumbuah sarumpun Jo batang kapeh, duri nan tumbuah tiok tangkai, Tampuo Basarang di boniah,   

Ingek Ingek nan di ateh, nan di bawah kok maimpok,tirih nan datang dari lantai, galodo datang dari ilia, Ingek sabolun konai,malantai sabolun lapuak, maminteh sabolun Anyuk, Kito nan datang dari ateh (Sarugo), Ado juo nan mambosuk dari bumi (inti saribumi), Godang pangulu dek di Amba, tinggi nyo dek di anjuang.Baitu tutua nan bajawek dari dulu lanteh kini.

 

Tugas pangulu di Nagori ,di suku  di kampuang saroto di rumah anak bini.

Pangulu adolah manusia pilihan yang di pilih oleh orang sekampung nan sapayuang sapatogak saroto mamiliah pangiriang nyo . Mulai dari pangulu nan Godang di kuburan, baru bajopuk ka tompek asa, nan olah Godang di suduk kampung, nan banamo bapuntiang, saroto nan lah Godang ka Balerong balai adat Nagori, 

Bulek nyo daun Nipah , bulek nyato ba pasogi, Diliek lipek tak ba rubah, di kombang lah tombuak tiok ragi.

Kini kebanyakan jorong lah Ado balai nan badiri, balai adat jorong.

Barolek pangulu di balai adat jorong bukanlah Barolek di Nagori, Nagori nan ompek suduk , sabanyak suduk nan Ado ,9 suduk di  nagori  Koto Baru Simalonggang.

Pangulu adolah pemimpin dari mamak saroto kamanakan di kampung pemimpin utamo dari Dubalang,  Mudo nan tanamo , Tuo kampuang saroto Bundo kandung, Jo kemenakan nan lainnyo nan sapayuang sapatogak, dilingkuang cupak adat.

Tugas utamo pangulu adolah Manuruk alua nan luruh, ( Shirotolmustaqie..mm).

Sarupo malakukan kato pusoko , tutua nan bajawek, Iduk Jo iman Toguah, Malakuan kato mufokat, Ijan mungkin jonji.

Malakuan jonji jonji nan lah ba buek. Jonji daulu batopok i.

Mancari, mambuek ulang jonji bilo lupo, Dek lamo lah lupo, dek banyak lah ragu, Jonji kudian bacari cari, bakila nak Jan konai dek hukum syarak. Berusaha sebaik nan bisa mambuek manogakkan nan Bona ,luruh Jo sepatuk nyo, 

Mamaek Yo di barih, malubang di nan ka tombuak, malontiang Manuju tangkai,mam ambiak buah nan ka loreh, manobang Iyo di

Pangka,tontang Bona rueh ka robah, nan Sakik lokek an ubek,di ukua lotak an korek .

Lotak an sasuatu di tompek nyo.

Manompuah jalan nan pasa, Manuruk lobuah nan golong, Indak buliah kamari manyimpang ka suok Jo ka kida, condong kamari robah.

Sarupo, Baradat, balimbago, ba cupak Jo bagantang, Bariman, bertauhid, beragama Islam, Beramal.

Pangulu nan  Baradat tacomin Baa nan adat dalam segala tingkah laku dan ucapannya. Nan bisa merasakan apo nan di raso urng lain, Sahinggo tercapai bagi pangulu apo itu kebahagiaan nyato Jo ndk nyato nan mahias relung jiwa.

Pangulu nan Balimbago, Limbago adolah himpunan aka Jo tubuah pado Sorang manusia nan babuek ateh Bona Manuruk adat nan kewi, Soko adolah jiwa, Batang tubuahnyo adolah gambaran kampuang nyo nan baisi anak kamanakan, Kapalo ,tangan Jo kaki adolah pangiriangnyo nan manjakani Adat nan kewi .

 

Limbago adat adolah himpunan orang ² dari babagai unsur pemangku adat nan  Samo Samo punyo pikiran untuak mamakai adat, tujuan nan

Samo, kok Indak Mamakai adat bakucindan namonyo , limbago adat di buek untuak mambuek kato nan sapatah , Bulek nan sagolong, picak nan salayang, Alua luruh nan baturuk.

 Limbago adat terdiri dari unsur Pangulu Jo pangiriang  ( Elok nagori dek pangulu,

Elok kampuang dek nan tuo, rancak topian dek nan Mudo (Mudo nan tanamo),SUMARAK rumah dek Bundo kanduang, salosai karojo dek

Dubalang) di kampung nan di pimpinnyo ( Nan di undang ka RAPEK adat), Saroto Ka IV suku Jo pemangku adat di suduk ( Ka IV suku

sambilan, Caniago, Jambak, malayu) Ompang limo Dubalang ka IV suku nan tahu Jo undang, Malin nan tau Jo sarak, Ambiak tuah ka nan Monang Codiak pandai Jo Mudo nan tanamo, Ambiak contoh ka nan sudah  Tuo Baraka (pengundang) . 

 

RAPEK di  Limbago adat ,nan di undang Pangulu Jo Pangiriang nyo, kedatangan ka RAPEK Limbago buliah saliang mewakili dengan syarat ,

Nan Tingga Jo mufokat, nan poi Jo rundingan.

 Nan ma undang ka IV suku saroto

Pamanku adat nan Ado di nagori. Bulek kato nan di hasilkan adolah alua luruh nan baturuk ( Aturan) nan ka di jalankan, di pakai Basamo Samo.

Dapek di pasingkek, Pangulu adolah nyawo ,nan salingkuang cupak adat,  badannyo(anak kamanakan), Pangiriang nyo adolah anggoto tubuah( Dubalang, bujang tanamo,tuo kampuang, Bundo kanduang), 

Ka IV suku adalah nyawo, Nan sasuduk. ( Sasuku) badannyo, pamangku tuah  adat Nagori adolah anggoto tubuahnyo, ( ompang limo / Dubalang  Nagori, Nan Malin , Codiak pandai, Tuo Baraka, saroto Mudo nan tanamo).

 BA CUPAK . 

Pangulu dalam melaksanakan tugas sebagai pemimpin, sasuai Jo alua

saroto patuk , malobihi bakucindan, mangurangi Cilako, dek adat nan kewi.

BA GANTANG

Ukuran kepemimpinan sasuai sifat Nobi saroto sifat Tuhan , Jo sifat mustahil bagi Alloh dan rasulnyo Kurang duo limopuluah banyaknyo, 

 

Jalan akhirat jalan nan pasa nan  wajib di lakukan dek pangulu, Syarak mangato adat mamakai, Sebagai contoh untuak anak kamanakan,

Bakucindan adat Bilo pangulu bak cando mamandian Boruak, Pangulu adolah suri tauladan condo Nobi.

 Ukan nan di silang Jo di camooh anak Jo kamanakan dalam hidup

Sahari hari,   

 

 

 MAMALIHARO HAROTO PUSOKO JO ANAK KAMANAKAN.

Pusoko nan batolong,kok sumbiang di titiak, tabonam di solami, kok Anyuk bapinteh, kok ilang bacari, ketek di pa loweh, buruak di paelok.

Pantang manjua Jo manggadai , talobiah untuak anak bini, Pusoko di gunoan untuak kamanakan, pancarian untuak anak bini nan sabagian ketek untuk maubah pusoko, Buliah manjua Jo manggadai bak kato adat nan kewi , Ndak kayu jonjang di kopiang, tak dagiang kucing di

bantai, Bilo Ado moik di tongah rumah, Rando tak balaki, Rumah

Godang katirihan, (Adat tak badiri). Ringan Samo di jinjiang borek Samo di pikua, Buah kiro kiro urang nan balemu, tapi jarang tasuo ,Tibo didado bagombuangan, Tibo di poruk bakompihan ,Topuak dado tanyo Salero , Ilang pusoko bak raso ilang urang tuo itu nan paling Arif Jo bijak

Sano, Lobiah suko mambangun kampuang , untuak mamaliharo sadokah jariah nan tuo tuo nan lah daulu.

Suku baranjak , banso Pupuh, manah hilang lobiah malu dari Rando tak balaki ( banyak Sunnah rasul nan mambuek pengantin berpahala),

moik Tabujua ateh rumah (Ado utang bakonyo), Rumah katirihan( usang di pabaharui, lapuak di kajangi), Adat tak badiri (bisa di pataruahan, di lipek).

 

 

 MAMALIHARO ANAK KAMANAKAN.

Kaluak paku kacang balimbiang, tampuruang lenggah lenggok kan, di bao manurun ka saruaso, Tanam siriah di ureknyo.

Anak di pangku , kamanakan di bimbiang, urang kampuang di Patenggang , tenggang Nagori Jan binaso , tenggang saroto Jo adatnyo.

Tugeh borek , boban borek sangguluang batu, ,Memimpin anak, memimpin kemenakan, memimpin nan sapayuang sapatogak,

mamimpin Suku sanagori,  lahir Jo batin, Ekonomi, Agama,adatnya, Budayanya, pendidikannya,  Lingkungannya pergaulan, saroto kewajiban sabagai WNI.

Tugeh Jo karojo pangulu Manuruk adat nan kewi.

Pangulu lantai Nagori, Malantai anak kamanakan, malantai rumah Jo tanggo, malantai korong Jokampuang, malantai balai Jo MUSOJIK, malantai sawah Jo ladang, malantai lobuah Jo topian, kok malantai sa olun lapuak , usang di pabarui, lapuak bakajangi, kok maminteh sa olun Anyuk, Ari Sahari di paromoek, malam  samalan di patigo, Siang ba abih Ari, malam ba abih minyak, agak Jo agiah ko Iyo ulemu, nan mamikua anak Jo kamanakan.

Artinyo:  Manuruk alua nan luruh,manompuah jalan nan pasa ,alua luruh jalan barontang, jalan pasa lobuahnyo golong, Indak

manyimpang kiri kanan, luruh manontang barih adat,  Anyuk bapinteh, ilang bacari , tarapuang bakaik,tabonam basolami,Tingga di jopuk,

tapocik di kampuang,  jauah di ulangi, dokek di kundang,  kok kusuk di salosai, koruah di joniahi, kusuk bulu pauah manyalosaian, kusuk

Bonang cari Ujuang Pangka,  kusuk sarang Tampuo api manyudahi,di suruh babuek bayiak , di Togah mambuek jahia, Kasudahan adat kabalerong , Kasudahan iduk ka akhirat , Sarugo dek iman Toguah, naroko dek laku parangai awak.

 

.LARANGAN PANGULU.

Mambuek maksiat Manuruk adat Jo syarak,saroto undang undang negara Indonesia.

Sasuai adat talarang pangulu ,  Ilia malonjak mudiak mangacau, suok kida nak mamocah Porang,  maurak nan lah Santoso, mangoruah nan lah joniah,  bapaham bak kambiang dek ulek, ulah dek MISKIN JO

BUDI, barundiang bak sarasah rojun , Dek Ado sifat takobua dalam hati,barubah lahia Jo batin ,maninggaan ,malupoan siddik Jo tabaliagh, mamakai Cabua sio sio,kato nan lalu lalang sajo bak mambaka buluah, rundiang bak manggoreng kacang dek lidah Indak batulang,   Sasuai sarak pangulu talarang , Kapir, maksiat , takobua, panipu, panduto pemarah ,pancuri, pazina, pamabuak panjudi , munafik, lain di muluk lain bakarojoan,  Nan indak sasuai Jo alua patuk, mamocah urang bakaluarga, sumber huru hara , panduto, mungkin jonji,  maleh karojo, karojo sumbang di adat Jo Mato talingo  urang   banyak, Dek pangulu contoh dek anak Jo kamanakan saroto urang di Nagori.

 

Pangulu ba ibarat kayu Godang Tongah Padang,nan BAUREK limbago motan, nan babatang Sondi undiko,  nan badahan cupak Jo gantang, nan barantiang barih balobeh, nan badaun rimbun dek adat, nan babungo mungkin jo patuk nan babuah kato nan Bona, inggiran silang

Jo salisiah, tinggi nan nampak jauah, Godang jolong basuo, Tompek maniru Jo manuladani, Iyo dek urang sanagori , .

Maningga an na talarang dek adat,bak papatah adat juo, kok Kulik  manganduang ayia,lapuak nan sampai ka Panguba,rusaklah toreh nan di dalam,   kok pangulu ba alam cayia, sompik alam nan

Leba, lahia batin dunia tanggolam, Ijan tungkek Mambaok robah, paga makan tinanam,usah piawang mamocah timbo.

.Dibaok ribuk di ALAU angin ,  muluk jo hati kok balain , pantangan adat di Minang kobau. Itulah pangulu nan cilako.

Artinyo pangulu sangat di larang babuek nan sarupo itu.

 

1. Babuek tak adil, bakato Indak Bona, kuniang dek kunik, lomak dek santan, bak umpano mambolah botuang, tamak marongkuah Godang ka diri sendiri, Tunjuak luruh kalingkiang bakaik, hati busuak pikirang ariang, Indak mangona mudorat Jo manfaat, maninggaan sipat Siddiq, amanah,tabaliagh, Cabua sio sio.

Nan di sobuk Indak mamakai  tabaliagh / tabligh, adolah : 

Mamakai Cabua sio sio, babona ka ampu kaki, batuak ka Pangka longan, Ma oriak ma ontam tanah, bataratik bakato asiang ,lain di

muluk lain di hati , Indak malotak an sasuatu di tompeknyo, marubahi kato pusoko, bungkuak sarueh , maubah kato mufokat, mungkin jonji, Indak ka jonjang Bokeh ka naiak, Indak ka tanggo Bokeh ka turun. .

Indak babedaan ala Jo oram, Hati tak patuah pado Alloh, maningga an sipat seorang pemimpin, parentah rasul tak ba ikuti, undang balikih Indak bapakai , Indak ba limbago nan batuang, basifat angkuh Jo

Khianat, Indak ma amal an rukun Islam nan limo Jo rukun iman nan onam,

2.                 Indak tau Jo larangan saroto pantangan pangulu,maningga an mungkin Jo patuk , Indak mamakai barih Jo balobeh, Alua adat batingga an. Adat tak tapakai , Caro kobau jalang, iduang koreh pambulang tali, Cilako Kudo pacu, orang koreh lari panyimpang, lobuah sompik Kudo panyipak, Kapalo tunduk talingo Togak, manyalahi buatan, Jo Marusak kato mufokat, kato kudian bacari cari, duduak bakisa Togak bapaliang, lunak dek ba baruk Jo minyak, Indak Suko Togak barundiang, Indak omuah Togak ba molah, manyalahi kato nan Bona, ba Bona ka Bona Sorang, ulemu nan kurang pado doa, iman ta kilik dalam hati.

3.                 Marusak haroto Jo pisoko,gilo manjua Jo manggadai,  sogan bajoriah ba Usaho, ( badompet di saku urang), bapuroo di gadai  sawah Jo ladang,  Indak nan lain nan takona, sibuk manandehan Jo mangomehi haroto kamanakan, malotak kucing di dapur, Manahan jorek di pintu,

mancari dama kabawah rumah, koruah ayia makonyo makan, Suko manangguak di ayia koruah, 

4.                 Indak tahu manahu Jo kamanakan, apo lai piuk Jo cucu, korong kampuang Indak tatompuah, SIDANG NAGORI TAK BATOMU, tinggi lonjak Godang galopua, manaruah sifat takobua, Kamanakan, cucu

piuk tak baajari, kampuang tak bajalang, mati ayam mati tungau, Indak

tajalang tajalang lai , elok bak karabang tolua, Bilo ta campak Indak

nayiak lai, 

5.                 Indak tahu manahu Jo korong kampuang, alua tak baturuk jalan tak ba tompuah, tolong manolong tak ba pakai, Indak mamakai Sudi Jo

sasek di dalamkampuang, olek jamu, tak baturuk, kamatian Indak bajonguak (bajirombok), Borek Indak sapikua, ringan Indak

sajinjuangan, karojo Basamo Indak soto, kusuk manyalosai Indak tahu manahu, Indak tahu manahu Jo urang kampuang, Indak tahu Jo sawah

ladang saroto bonda, sagalo karojo pangulu Indak bakakok, Indak tahu Jo elok buruak nan tajadi di kampuang, dek babona kabona Sorang,  di urang nan bukan kasamonyo.

6.                 Karojo Nagori indak baturuk ,undangan  RAPEK Nagori indak datang, gilo mamulang satiok kotu, Indak tau nan tajadi di kampuang tontang

adat Jo undang undang, Indak tatompuah Jo nan rami, apo lai ka  balai Jo ka masojik saroto ka surau, dek Indak sajinjiang Jo sapikua Indak samufokat Jo mamak pangulu nan lain di Nagori, dek Sudi Jo sasek Ndak ba pakai.

 

 SOKO 

Gelar dari Kapalo kaum ,Rajo di dalam kampung, yang turun temurun dengan garis keturunan ibu.

Soko nan turun temurun , Didalam   lingkuang cupak adat,nan sapayuang sapatogak, Nan basosok bajurami,bapondam

bapakuburan, di Mano batang tagolek di sanan cindawan tumbuah, Dimano tanah tasirah, di situ tambilang makan.

Soko nan ba imbau Datuak, badiri Samo tinggi , duduak Samo rondah

Jo pangulu lain nan bosa Batuah nan Godang di Nagori harus Samo Samo taserak darah, Tanduak Samo di tanam, dagiang Samo di lapang,  Sahinggo pangulu nan Godang di suduk, nan Godang di

pekuburan harus manngodangkan Soko Jo Mambantai kobau (taserak darah)  Tanduak batanam, dagiang balapah, Acara ini di namoi

BATAGAK PANGULU, Kebesaran Tuah nan di dapek dek  pangulu nan Godang bosa Batuah dapek di miliki pabilo olah basumpah nan buni sumpah

: 

 Demi Alloh ambo bajanji, mahukum Adia Jo bakato Bona , mamaliharo anak kamanakan, Manuruk alua nan luruh, manompuah jalan nan

pasa, lobuah nan golong,  mamaliharo haroto pusoko, Manjoniah nan koruah, kusuk ka manya losai, mamaliharo korong Jo kampuang sampai ka koto Jo Nagori, Pangulu sabuah hukum, Sakato lahia jo batin, sasuai muluk jo hati.

 

SUMPAH ADAT 

Amanah Samo di pocik, Jonji Samo di uni, Kok Indak tasua nan ba itu, kaateh Indak bapucuak, kabawah Indak lah BAUREK, di Tongah batang

di GIRIAK kumbang, bak KARAKOK tumbuah ateh batu , iduk onggan mati tak omuah, dek kutuak KALAMULLOH

Mako Diarok pangulu nak manggontiang putuh,  MAMBIANG cabiak ateh parkaro di Nagori, ateh Silang Jo Sangketo nan tumbuah di anak Jo kamanakan.

 

 PUSOKO.

Adolah harta benda saumpamo, hutan Jo tanah, sawah ladang, bonda buatan, Lobuah topian, pondam pakuburan, tambang omeh Jo  perak, taronak paliharoan, Rumah.

 Nan ado pasupadan, Harta pusoko daerah kekuasaan milik Soko, Dt..................(GELAR PANGULU) bukan pribadinya tapi milik gelarnya, nan di warisi, jawek manjawek menurut tali darah ibu ,keturunan padusi, keturunan laki laki putus waris, tidak mewarisi tapi

menjaganya , ilang bacari , ketek di paloweh, sumbiang batitiak, Anyuk ba pinteh, buruak ba paelok (Setiap mamak parolu barugi manjago pusoko), Bilo turunan perempuan abih atau putus pusoko baranjak pemiliknya, sesuai adat nagari, saroto Soko putus, di bonam, Indak Kadi pakai salamo dunia takombang.

 Pusoko dapek pindah Karono jua Jo boli, tagadai , Agiah Jo bori, dek punah, Soko Indak dapek pindah kalain darah ka keturunan nan Indak Ado tali darah padusi/perempuan.

 

SANGSOKO .

Adolah gelar nan Batuah dalam Nagori , nan perpindahannyo sasuai aturan adat nagari dek mufokat limbago adat Suku, SANGSOKO Antaro

lain :.

Rajo (adat jahiliah) kini ka IV suku.

Imam (Di Suku JAMBAK), ahli nan mamimpin Sumbayang, Badoa Jo ba tahlil Jo ibadah lainnyo.

Khatib(SUKU CANIAGO) , Ahli nan bapidato syarak saroto pamimpin dari kegiatan agomo , imam ,badoa, tahlil  Jo ibadah lainnyo.

Bila( SUKU MALAYU), Ahli mangumandangkan Azan , saroto jadi pamimpin dari kegiatan lainnyo, Sumbayang ,Badoa, tahlil, Jo ibadah lainnyo .

Maulana, Ongku luma ( SUKU SAMBILAN), Ahli dalam kegiatan agomo sarupo nan di ateh.

Codiak pandai, Ahli dalam sagalo urusan nan mautamoan ma ambiak tuah ka nan Monang ( KA SADOAN SUKU NAN ADO).

Tuo Baraka ( KASADOAN SUKU NAN ADO), Ahli dalam maambiak pidoman kan nan sudah tajadi ,Karono lamo iduk banyak di rasoi, Jauah bajalan banyak di Liek , Sahinggo bisa Ma ambiak contoh ka nan sudah.

Mudo tanamo ( KASADOAN SUKU), Nan barasa dari rancak topian dek  nan Mudo .

Pisau sirauk sidarumin, buatan anak ayia Putiah,

...............................................Nyato lauk lah lamo di pacomin, Tanggo balayia nan olun bulian،tagak  dek TUAH  nan balega.

 SANGSOKO

pakai mamakai, Manuruk barih Jo balobeh, Saroto mungkin Jo patuk.

Ko talotak sasuatu di tompek nyo, bakato luruh manimbang Bona , Bumi sonang padi manjadi.

Mako

ELOK NAGORI DEK PANGULU, ELOK KAMPUANG DEK NAN TUO, SALOSAI KAROJO DEK DUBALANG , SUMARAK KAMPUANG DEK BUNDO KANDUANG, RANCAK TOPIAN DEK NAN MUDO.

Tugas Jo larang baumpamo rukun nan Indak buliah lupo di pakai , nan syoratnyo bak adat nan bapakai : 

 Lahia Jo batin saukuran, Bayang Kulik Umpamo isi,Gonggam orek pogongan Toguah , Tibolah lukih di limbago.

Abih siriah dek manyombua, Koleknyo Tingga di karongkongan, Merah nan tampak di Bibia , Pariso maruang tubuah, Sehat Anggoto ka tujuahnyo.

Ka alia sarongkuah dayuang ,kamudiak sarontak galah, sasuai muluk jo hati, Sakato lahia Jo batin.

 Saukua Mako manjadi , sasuai Mako takonak, kato Basamo di pakaikan , Jan tungkek Mambaok robah, paga nan makan tinanam,Jan piawang mamocah timbo, kato kudian nan bacari cari. Dek gantang di bodi Caniago, Cupak di koto Piliang ,Dunia sudah kiamat Tibo, Jalan luruh lobuah basimpang, 

Limbago jalan batompuah , itu utang Niniak mamak ,Sarugo dek iman Toguah, naroko dek laku awak.

Dek tasuruah dek nan tuo tuo , di  adat nan bajawek, mahukum Adia bakato Bona ,  jalan pasa nan ba tompuah, lobuah golong nan ba turuk bajonjang nayiak batanggo turun.

 

KAMANAKAN NANURUK ADAT NAN BAPAKAI.

 Kamanakan di bawah daguak,  ado hubungan patalian darah ibu, nan sapayuang sapatogak salingkuang Cupak.

Kamanakan di bawah dado, ado hubungan dek suku Jo kampuang nyo samo ,  penghulu nyo lain di Nagori nan samo.

Kamanakan di bawah pusek. Sasuku Jo sakampuang, lain pangulu lain nagori.

Kamanakan di bawah lutuk. Nan malokok dek datang dari

Nagori lain, Sasuku balain kampuang,(Urang panggaleh/ nan mamboli Tanah Ulayat kito Jo paladang/ simondo di Nagori dari Nagori lain ).

Sumondo.

Urang nan babini ka kampuang Kito, suami dari sanak nan parampuan, ba panggia MONDO dek sa barih Jo umuanyo

lobiah rondah, Uda sabarih umua tinggi, panggia bapak Bilo barihnyo lobiah tinggi, sabarih Jo Mandeh Kito. Sasuai alua Jo lobuahnyo .

Mamak rumah.

Sado nan jantan di kampuang bini. Tamasuak nan ketek olun babini, sasuai alua Jo lobuah nan bapakai.

Itu adat di Minang kobau , pusoko Niniak Jo mamak , ka di pakai dek anak Jo kamanakan, nan basumpah Jo biso kewi , sumpah Kalamulloh.

 

MAMBUEK LIMBAGO ADAT.

Ka IV suku Sambilan Jo Ka IV suku Caniago, saroto pamangku Adat nagori Jorong Tobek Panjang , Nagori Koto baru, Simalanggang. Dengan

ini 

MEMUTUSKAN.

Untuk mengundang MAMAK PANGULU

KAMI....Dt.........Kampuang......saroto pangiriang (Dubalang, Tuo Kampuang, Mudo nan tanamo, Saroto Bundo kanduang).

Mengingat :

Musim bagonti tahun batuka , lah banyak ragi nan barubah tontang Adat nan kewi, Syarak nan lazim, saroto undang nan balikih.

Mengingat

Nan lah tajadi kami bermaksud untuak mengundang  mamak Pangulu kami saroto pangiriang , untuak mambuek kato nan sepatah,Guno manjago Adat nan kewi, Syarak nan lazim, saroto Undang nan balikin dapek dipakai kan kumbali dek anak kamanakan Kito di .............

Untuk itu kami mendoakan mamak Pangulu kami saroto anak kamanakan di kampuang total dalam lindungan Alloh SWT juo, sahinggo Kito DAPEK hadir di sidang Adat , Limbago nan Kito tuang pado :

Hari :

Jam :

Tempat :

 

Kehadiran mamak Pangulu saroto pangiriang dapek di wakilkan , nan poi KA Limbago Jo rundingan , nan tingga di kampuang Jo mufokat, Sahinggo bulek sagolong nan Kito bulek an dapek Samo Samo Kito sah kan Jo Tando tangan manak Pangulu saroto pangiriang di kampuang² di jorong.....

 

Kami nan ma undang , KA Iv suku .......Jo KA Iv suku......saroto daulat pemangku adat Nagori, :

KA Iv suku sambilan :

KA Iv suku Caniago :

Imam :

Bila :

Khatib :

Maulana :

Codiak pandai :

Tuo baraka :

Mudo nan bagola :

 

Demikianlah surek undangan ko kami kalua kan ,Guno manyatoan karojo PANGULU nan lainba kakok.

Wassalamualaikum. Wr. Wbr.

#####################Baitu juo undangan untuak menghadiri pangajian.

#$$###############$$#

Undangan untuak manariahkan acara nasional, sarupo 17 Agus, hari pahlawan, hari sumpah pemuda.

##$$$$$$$$$$$$$$$$$##

Undangan memeriahkan sholat id, Ramadhan .

Surek undangan adolah Tando karojo Lai bakakok, Tugas mambao KA nan bayiak, Jo malarang nan Maksiat Lai bakarojoan.

$$$$$$$$$$$$$$$$$$$

 

 

 

GURINDAM ADAT MINANG.

KA MAKAN

BALAYIA PEKANG SI GURAJAT, MASUAK KA KUALO TANAH SIRAH

,LEMBAI MALEMBAI TIANG PANJANG, MANDONGUANG BUNYI LAWUK BOSA, COMEH TIBO DEK JURU MUDI,

.. PIHAK KAPADO JODAH NAN KA TONGAH, DEK PORUKLAH

TARASSO KONYANG ,MINUM OLAH DI NAN PUEH, SAROTO ROKOK NAN SABATANG, PADOKAN SAJO SIRIAH NAN SAKAPUA.

JAWABANNYO...

ALAU AN KOBAU NAN BATANDUAK, KASAWAH NAK URANG TANJUANG PATI ,

NAK ROGEK DAUN RUMPUK BONTO ,RASO KA MANANGIH

SONDUAK JO PARIUK, MAUPEK PINGGAN MINTAK NASI, TAKONA JORIAH NAN TAK BAJASO., SAUK ANNYO.. KOK MAKAN KA DI KUNYAH ,KUNYAH NAN DUO PARKARONYO, ITU SOKO NAN TABONTANG , SABOLUN KAROJO BAMULAI ,TENGOK LELO JO RUPONYO , KOK TONTANG JODAH NAN KATONGAH ,DEK BANYAK MACAM RAGAMNYO ,RAGULAH MATO MAMANDANGNYO, SOSEK KAMI KAMA AWAINYO, TUNJUAK DEK DATUAK IKUA KAPALONYO.  BALEHNYO. KOK NAN BONA IYO TUHAN NAN KUASO ,JADI PITUAH SAJAK DULUNYO ,TONTANG JODAH NAN KATONGAH ...BISMILLAH KAPALONYO , AL HAMDULILLAH KAJADI IKUANYO. 

ANDAI KA PULANG.

ACAK RANAHNYO RANG SULIKI ,NAMPAK NAN DARI PUNCAK

BUNSU , ko koBASIMPANG KA SIMPANG KAPUAK., 

DEK NAN DI MUKOSUK NAN LAH SAMPAI ,KAMI BABALIAK MALAH DA ULU ,SALAM JO MOOH KAMI PINTAK. NAK URANG BUKIK SITABUAH , POI KA PASA MAMBOLI GARAM ,

BATOMU JO ANAK KOTI NAN OMPEK, KA MUDIAK JALAN KOK

RUNTUAH , KA ILIA JALAN KOK TA OBAN URANG MALIANG BANYAK NAN JAEK ,

BABELOK JALAN KA BALAI, SASIMPANG JALAN KA GUNUANG, NAN BIASO TAK AJA BA PANTANG KONAI , NAN BUNGKUAK DI MAKAN SARUANG.

DI TOTAK INDAK TA TOTAK , BAK MA NOTAK BATANG SAMPIA, DI TOREH JUO MALAH NAN JADI, DI TOGAH INDAK TA TOGAH, BAK

MANOGAH AYIA KA ILIA ,DI LOPEH JUO MALAH NAN JADI, TAPI KOK MAKAN NAN KURANG KONYANG ,MINUM NAN KURANG PUEH , MOOH KAMI PINTAK BANYAK BANYAK. BATIMBUN LADO DI TOLUAK , TIOK TIBO BA KARANJANG , BANYAK URANG NAN MAMBOLI, KOK MINUM LAH TIBO DI NAN SOJUAK, MAKAN TIBO DI NAN KONYANG, LOPEH JO RELA MOLAH KAMI

,OLAH CUKUK SONDI BATU RUMAH , MANANTI TUKANG NAN KA MAMULAI , LINGKUK LAPIAK SAPULAH RUMAH , ASSALAMU'ALAIKUM PANYUDAHI. RUMAH GODANG BORI BAPINTU , NAK TORANG JALAN KA LAMAN , KOK DI KUMPA SALEBA KUKU , DI KOMBANG SALEBA ALAM ,KOK IYO BONA SAGODANG LABU , BUMI JO LANGIK ADO DI DALAM..

 

POLITIK..

TOGAK DI KAMPUANG MAMBELA KAMPUNG ,TOGAK DI SUKU

MAMBELA SUUKU, TOGAK DINAGORI MAMBELA NAGORI, TOGAK BANSO MAMBELA BANSO.

DI MA BUMI DI PIJAK DI SITU LANGIK DI JUNJUANG.,DI MA TANAH DI GALI DI SITU AYIA DI SAUAK, DI MA RANTIANG DI PATAH DI SITU JALAN BATOMPUAH.

USAH NAK TINGGI DARI PUCUAK ,GODANG DARI BATANG,CUPAK IJAN DI GINTI RANG MANGGALEH, JALAN JAN DI ASAK RANG LALU.

GODANG JAN MALENDO, LEBA JAN MA OMPANG, TINGGI JAN MA IMPOK.

CEWANG DI LANGIK TANDI KA PANEH, GABAK DI ULU TANDO KA UJAN.

IINGEK JO NAN DI ATEH KOK DIBAWAH NAN KA MA IMPIK, TIRIH NAN DATANG DARI LANTAI.

HUKUM.

PANJANG DI KOREK, SINGKEK DI ULEH, RIMBIAH DI GUNTIAANG. JALAN PASA NAN KA DI TOMPUAH, LOBUAH GOLONG NAN DI TURUK. NAGORI BAPAGA JO UNDANG UNDANG, KAMPUANG BAPAGA JO

PUSOKO.,NAN BA GARIH NAN BA PAEK, NAN BA UKUA NAN BA KABUANG, NAN BABARIH JO BALOBEH ,NAN BAYKUA JO BAJANGKO, NAN BALUKIH BALIMBAGO.

TIBO DI MATO INDAK BAPICIANG AN, TIBO DI PORUK INDAK BAKOMPIH AN TIBO DI DADO INDAK BA BA BUSUANG AN.

ADAT BA ISI LIMBAGO DI TUANG. NAK GODANG DI KAMPUANG USI KAMPUANG, NAK GODANG DI NAGORI ISI NAGORI, NAK GODANG DI SUKU MAISI KA SUKU. NAK GODANG DI ALAM MA ISI KA ALAM.

FALSAFAH FALSAFAH ADAT MINANG.

 

          **CARANO***

FALSAFAH ADAT CARANO

   CARANO 

RAMO RAMO TOBANG MALAYANG ,MALAYANG KA KOTO TONGAH BANYAKNYO OMPEK PULUAH OMPEK , INDAH CARANNO ALANG KAPALANG, NAN TALOTAK DI TONGAH TONGAH ,DI LINGKUANG

URANG NAN BANYAK. TOGAK SARUPO BANGAU KA TOBANG,

KUNKUN BAK OLANG KA INGGOK, LONTIAK BAK OLANG BA MAIN, SA TAUN DI PUGA BUGIH, SA MUSIM DI LINGKA CINO, USAH KA ROTAK MARONGEH PUN TIDO. 

 

 "SIRIAH" 

SIRIAH UDANG TAMPAK ARI ,TAMPUAKNYO BAK KUKU BALAM,

GAGANG BAK RONO OMEH SUASO, BATANG DI ABIAK KA

TANAMAN, BUAH DI AMBIAK KA TIRUAN, SATAUN DALAM

PANGGULUNGAN USAH KAN LAYUA MAKINNYO IDUK. SIRIAHNYO

KUNIANG SIRAH JANGGI JATUAH SULARO KA MUSOJIK,

GANGGANGNYO SA ETO DARI BUMI JARAK SAJONGKA DARI LANGIK,

 

 "PINANG".  

PINANG SI HIRAQ HIRAU MANIH, TUMBUAH NAN DI KIDA RUMAH,

KOK TINGGI PANJEK PANJEK AN, RONDAH NAN JAKAU JANGKAUAN, PUCUAK NYO NAN MALEPAI AWAN PUTIAH, TUO LAH TUPAI DEK

MAMANJEKNYO HORAM BASUO JO BUAHNYO, ONTAH DEK URANG NAN KIRAMAT NAN BATUAH SAMPAI MATI.

 

 "GOMBIA"  

GOMBIA KUNIANG SALERO DADIAH, BUTAN PUTI SARI LOMAK , MANIHNYO TINGGA DI LIDAH, KOLEK TINGGA DI RANGKUNGAN,

DAUN MALAYOK KA LAUTAN TIBO DI PULAU BATEBARAN , KA ILIA KA INDRO PURO ITU MANJADI KAPALO BASO.  

 

"SODAH NYO''  

SODAH PUTIAH BAK BONAK BALAM, BASIRAM JO AYIA BUNGO BA

POTI JO POTI SANTAN, DI PALIK JO JARI MANIH BAKISA KA JARI

TONGAH, MAMBAYANG KA TAPAK TANGAN, SAPALIK NAN

SAPULUAH OMEH, SA KODAM SA KATI LIMO , HAROGO NAN INDAK TA HAROGOI ,HAROGO SATIMBANG JO NAGORI, MAKANAN ANAK RAJO RAJO, MAKANAN SUTAN JO PANGULU.

 

 "TAMBAKAU NYO" 

TIMBAKAU ALUH OMBUN BARAJANGAN, DI RACIK TUKANG DI

PIOBANG, SA ETO PANJANG JALUANYO, BAUN NAN SATAUN

PAJALANAN, NAN BA JOMUA DI BILIAK DALAM ,BAPANTANG MOSIAK DEK PANEH, MOSIAK DEK OMBUN TONGAH MALAM, SI

NURAK TOBANG KA RONAH INGGOKNYO DI PALO KOTO, BADOCAK SIRIAH JO PINANG NAN DATUAK KUNYAH BACAYO SAMPAI KAMUKO. MUDIAK AN SAWAH NAN DI ALAI , ILIA SAWAH DI TARUKO , BANYAK BONA SIRAH DI BALAI SAKITU SAJO NAN DI CARANO.

SIRIAH SACABIAK MINTAK DI KUNYAH PINANG SABUAH MINTAK DI GOTOK, SA IRIANG BALAM JO BAROBAH , BAROBAH LALU BALAM

MANDI , NAN SAIKUA MATI TAGULAMPAI, SAIRIANG SALAM JO

SOMBAH ,SOMBAH LALU SOLAM KUMBALI ,BICARO DI PULANGKAN KA NAN PANDAI , ITU KA BOKEH MAMAK AMBO JUO...

 

FALSAFAH PAKAIAN PANGULU.

 

 -PAKAIAN PANGULU

SASUAI MANGKO MANJADI ,SAUKUA MAKO TAKONAK 

KOK PANDAI BAMAIN BUDI /BATANAM BUDI ,URANG LALU JADI DUNSANAK.

OLANG TOBANG JO MANGKUTONYO,RAJO BAJALAN JO

DAULATNYO,

ALANG KAPALANG BAKATO KATO, TIOK KATO BAHAKIKAT.

OLANNG JO KOKEK BORI MAKAN, TOBANG KANPANTAI KADUONYO. PANJANG JO SINGKEK DI PAULEHKAN ,UNTUANG KOK LAI SAMPAI KA NAN DI CINTO.

 

***SOLUAK PANGULU**

Badeta Soluak Palangai Jantan, Bayangan Isi Dalam Kulik,Panjangnyo tak dapek di ukur, Leba nan indak Tabidai,Salilik lingka di koniang, ikek satuangan jo kapalo,.Tiok kotuak ba undang undang ,Tiok liku aka manjala,Dalam koruk budi marangkak , Tombuak dek poham dalam

lipek.

Leba ka pandindiang korong kampung, panjangnyo kapandukuang anak kamanakan, Hamparan rumah godang paraok gonjong nan ompek, Tibo di laman ka payuang panji kabosaran, bokeh batoduah ka hujanan ,tompek balinduang kapanehan ,Bokeh nan sapayuang sapatogak saroto nan salingkuang cupak adat,  Sapokat warih mandirian (Godang di pekuburan, lah Ado nan tumbuah di matonyo, tabosuk dari bumi, bajopuk ulu ),,masuak ka kaum ( Basuduk /Bapuntiang) manjala ka nagori( Barolek ka Balerong). 

(Jadi dapek di simpulkan pangulu nan bacalonan tu co sanjato olun bapuntiang Jo ba ulu, adonyo babayia /baisi adat, puntiang babuek di suduk rumah amai baisi adat saroto Mambantai kambiang, Ulu

bakonaakan di balai Nagori ,baisi adat Jo Mambantai kobau, darah

taserak dagiang basopiah, Saruang nyo Nagori artinyo tompek Tingga nyo di Nagori , Di Mano bumi di pijak di situ langik bajujuang. Jauhnyo mungkin Tingga di Lareh nan Samo , Kito ko Tingga di Lareh sungai baringin) .

**BAJU ITAM PANGULU**.

Ba Baju itam godang longan, longan tasenseng tak pambongih bukan karono dek pamberang, Pangipeh angek nak nyo dingin, Pa ompeh miang dalam kampuang, Pangikih bungkuak nan sarueh, pambuang Paik nan buruak, (Batuah). 

Sibak batonti baliak ba timba , Kilek nan mangalimantang Tasaok jaik di pangka longan , Mambayang uleh nan tak mangosan , Mambuhua tak mambuku.

(Babudi aluh, indak Ado doso nan bisa di Baco, Sakurang ² nyo sajak manjadi pangulu).

"Bak andai codiak pandai". Batang awua pa atok tungku,sarang limposan di pangka nyo, padi basosok jo ilalang,soriak nan indak laku lai. Mambuhua kok mambuku, uleh kok mangosan .budi kok lah kanampakan , Iduk nan indak paguno lai. Lawuk batompuah tak barombak,Padang batompuah tak barangin,

Budi aluh bak lawuk dalam,sipatnyo pantang ka unjuakan , mangapuang kosiak ( Tau urang banyak Jo salah Jo jongga nan

mambaok Hino Jo malu nan Kito karojoan), jadi pantangannyo. 

"Longan ba punco kiri kanan ba misiak mokau bonang omeh, Godang ba apik jo nan ketek ,Tando urang godang Ba pangiriang. 

Togak ba apuang jo aturan adat limbago nan manjagonyo. Ba ukua jambo jo jangkau an, Unjuak ba agak ba inggo an , maha jo murah di

tompeknyo. Martabat nan onam ba pakai an. Indak bapaku kiri kanan, tando ulamat nan bak kian, indak pangguntiang dalam lipatan. (Bajalan luruh bakato Bona) Lihia lopeh tak bakotuak babolah lopeh ka dado, Nyato PANGULU BA

ALAM LEBA. Lawuk nyato tak koruah dek ikan ,gunuang tak runtuah dek kabuk, Urang godang Martabatnyo bosa, paik manih pandai malulua, condokio sipatnyo.(Codiak Jo balemu, pintar Jo baraka,Soba

Jo pamaaf)

Togang nyo nan manjulai, konduanyo nan mandontiang,hati lapang poham salosai . cukuk syarak , kato jo rundiang,( Poham Jo agamo saroto adat).Bak adat nan basondi syarak, syarak basondi kitabullah, FIDUNNY bullah, **MANSYADDAH QOUMU FIDUNI WAL AKHIROH FAHUWA SYAIDUN.

BAK ANDAI KATO BIDA 

SI MUNCAK MATI TAROMBAU , KALADANG MAMBAWO LADIANG,LUKOLAH PAO KA DUO NYO.

ADAT JO SYARAK DI MINANG KOBAU ,BAK CANDO AWUA JO TOBIANG , SANDA MANYANDA KA DUONYO.

 

***SAROWA PANGULU***

Basarowa Itam Godang Kaki ,ka panuruk alua nan luruh. Panompuah jalan nan pasa ,di dalam korong jo kampuang saroto koto jo nagori.  Langkah salosai baukuran martabat nan onam mambatasi ,Bajalan

Surang mintak daulu , bajalan baduo mintak di tongah, martabat nan onam bapantang lengah,

Tanah kudorang di nan itam,poham hakikat tahan tompo,Tahan uji jo sasek, Poham nan pantang ka liatan, kokoh manggonggam nan sa binjek. (Bapandirian Toguah Jo syarak saroto Adat).

 

****KAIN SARUANG PANGULU****

Saruang Sa bidang di ateh lutuk, kayo jo bansat alamatnyo, Ado batompek kaduo nyo ,patuk dalam nan indak buliah senteng, patuk senteng tak buliah dalam,karojo di ati ka sadoan nyo.  (Jo kamanakan indak basibak Jo basi siah).Mungkin jo patuk ka ukuran, tanahnyo sirah ka itaman , tando barani dek nan bona, Ulemu bak bintang bataburan, sumarak koto jo nagori dek cahayonyo. ( Basifat adil) Dalam martabat nan tigo ,Kayo jo miskin hati ,ateh jalan nan bona , pangona baik nan di mintak, sobab tak talarang dek pangulu Olun bakondak lah ba agiah, ulun mamintak lah ba bori ....bak manyiang sa olun tumbuah, ( Tau Jo mangona anak kamanakan Jo urang kampuang). Bak andai kato bida, 

Katupek bawok ba layia, bawok ka simpan ka limonyo, Takilek ikan dalam ayia lah tontu jantan jo batinonyo.

Tapi tak basuo nan bak itu , kok tuntuk ka nan buruak , ka nan indak bayiak ,ka manjadi batu panaruang, Tatogak paga nan kokoh, parik

tabontang ma halangi, ba ompang lalu ka saborang, badindiang sampai ka langik,HORAM KONDAK BAPALAKUAN.  ( Omuah mati dek nan Bona). Bak andai mamak juo, 

PAYO KUMBUAH BALADANG KUNIK, DI BAWOK URANG KA

KUANTAN, BAPANTANG KUNIANG DEK KUNIK, TAK NOMUAH LOMAK DEK SANTAN. ( Berani babuek, bakato Bona dek Toguah mamocik adat Jo agamo).

 

BACAWEK SALILIK PINGGANG, BAKAIN SI BUGIH LAMO, BADETA HITAM BATALO , MAHIA DI ADAT LANCA DI UNDANG,

TORANGLAH JALAN KA SARUGO, TUMBUAH NAROKO DEK LAKU AWAK ,ITULAH PANGULU DI MINANG KABAU.

 

****CAWAT PINGGANG PANGULU***"

Cawek suto bajumbai alai, sa eto pucuk robuangnyo. jombo nan tongah tigo tompok, Kapalilik anak jo kamanakan,ka pajorek aka budinyo, ka pamauk pusoko datuak, Nak kokoh lua lanteh ka dalam ,

Nan jinak nak samakin tonang, nan liya jan tobang jawuah, Kobek sabolik ba buhua sintak, kokoh tak dapek di ungkai, guyah bapantang  tangga, lungga bak dukuah di lihia, iyo bak andai kato bida juo ......

 

* Masaklah padi rang taratak masaknyo nan batangkai tangkai , satangkai jarang ado nan mudo, 

Kobek sabolik babuhua sintak, jarang lah urang nan ma ungkai, tibo masonyo lorak sorang, (Jalan baduo nak di tongah. )

 

***KAIN SANDANGAN PANGULU****

Di bahu manyandang kain kociak,kain cindai ompek sogi,Ka pa apuh poluah di koniang, pambungkuh tingga nan ba jopuk pangampuang nan tacicia di jalan,

Kato da ulu batopok i, kato kudian kato bacari, tak buliah tidak jonyo adat, Tando Tuhan basifat Qodim, di rantai kunci tagantuang, babagai bontuak ragamnyo, bontuak dek alat jo pakakeh, banyaknyo salapan boleh...

Kalau di tinjau alamat kunci , Tibo di maso nan kayo ,ka pambukak peti ka baragiah, kok tibo maso basimiskin ka pangunci puro basiceke, 

Kok tibo di maso murah ka pambukak peti ka pakaian, nak manuruk alua nan luruh ka panompuah jalan nan pasa. Bitu pulo di maso maha , nak kokoh simpan dek kuncinyo,  Kok di adat nan bapakai, di tiang panjang rajo lelo, kok pusoko ka bajuntai ,ka pambukak peti bunian, baliak di gantang nan tatogak,Panyudah gantang di bolah, ka panyingkok simpanan adat,

Panyimpan kato kabulatan, nak kokoh barih jo balobehnyo.Sasuai mangko manjadi,saukua mako takonak, kok pandai bamain budi ,rang Lain jadi dunsanak.

 

*"KORIH PANGULU*"

Sanjato korih kabosaran,sampiang jo cawek tompek nyo,Sisiak nan tinanam toni,kotak nan condong ka kida,di kesong mako di cabuk, Gembo nan tumpuan puntiang ,

Tunangan ulu kayu kamat kokoh tak ragu di ambalau,guyah nan ba pantang tangga..

Bengkok nan di tingkah tigo patah, Topi luruh makanan tiliak,bontuak di makan siku siku, luruh di makan lopeh bonang, Kok bungkuak makanan asah ,hukum adia makanan bandiang, dek bona makanan tiliak.Bamato baliak batimba sanyawo jo gembonyo, Tajam nan bukan alang kapalang,pantang balampeh ka asahan, Tajam tak rago ba gobuk, mamutuh obuak di ombunan. Tajam nan bapantang malukoi, ka parawuk parik ulu, Pangikih miang di kampung, panarah bungkuak nan sarueh, Ipuah nyo nan turun dari

langik, bapantang katawaran,jojak di tikam mati juo, kapalawan dayo urang aluh,ka panulak musuah badan,Jalan nan buruak jan tatompuah... , .

Bak andai kato bida,

Korih samparono gonjo hira , tando mato rajo mojo paik.Patah lidah joleh kalah,patah korih joleh mati.

Dek rajo togak di barih, pangulu togak di undang, bukan murah manyisik korih, ka pananggung pusoko lindang..

Nan papatah pamenan andai,gurindam pamenan kato,Mamocik ulu kok tak pandai,hancua nagori kampung binaso, 

Elok nagori dek pangulu,rancak topian dek nan mudo, Kok tak pandai mamocik ulu, puntiang tangga sansaro nan mananti.  

Palsafah Pakaian pangulu, di lua ronah minang kobau,kok ambalau marontak ulu, puntiang tangga mato tabuang.

 

!! TUNGKEK PANGULU !!!

Pamenan tungkek kayu kamat. Ujung taonyak kapalo perak, kapanungkek adat jo pusoko, Korih tatogak nak jan condong,soko nak

totap di inggiran, Ingek nan sa olun konai, Gantang tatogak jo lanjuang nyo, Sumpik tatogak jo isinyo ,Adat badiri di limbago.

*" TAROMPAH PANGULU"*

Tarompa kulik nan basopik antaro ampu jo jari tunjuak, Tando urang godang di ateh nan ompek,Kok pangulu tak batarompah, tapijak di

arang itam tapak, sobab tak mungkin ado jojak, dek indak ado tapak, Baitu warih nan bajawek tutua nan batarimo.

############################

 

 

Sabtu, 26 Januari 2019

LUAK LIMO PULUAH

Namo LUAK LIMO PULUAH  , Kabupaten 50 kota  Ba ambiak dari kedatangan rombongan nan datang dari Pariangan Padang Panjang ,  untuk mencari pemukiman baru di lereng gunung sago. Bajalan dari Pariangan padang panjang,Sungai Jambu,Tobek Patah, Tanjung Alam Batu Sangka ,Tungka,BukikJunjuang Siriah ,bawah Burai Ayia tagonang,Padang Kubuang, padang si Jonti ,lurah  pimpiang,lurah kunti, lurah basuduk,lurah sumpah sati, lurah jalan binti,  padang si ontah,disiko bamalan dulu dek hari lah potang ,  paginyo ilang rombongan sebanyak limo urang  ,tanyo batanyo kama poinyo ,tiok tanyo jawabnyo Ontah,  sahinggo banamolah padang ko padang si

Ontah,  barulah di toruh an ka ngalau sompik toruh ka kumbuah nan bapayau, di Titian aka dokek batang agam di lingkungan  ibuah kiniko,    Sampai di titian aka ko di sambuk dek niniak nan batigo,  nan lobiah dulu datang,  Rajo panawa, Barabin nasi,  Jhino khatib.Niniak batigo ko menyambuk elok kedatangan rombongan ko, mambagi tompek nan suko untuak pamukinan ,sawah saroto ladang.  Nak  tahimpun  ka karabatan mako  di ado an mufokat di Ayia tobik. Sampai kini tanjung tu banamo tanjuang pun  

(Tanjung perhimpunan)

 Kasapokatan tu membagi rombongan menuju arah nan di sukoi

,sahinggo tompek bapisah tu sampai kini banamo  

Lobuah Silang. 

Nan manuju Batu Hampa.

 1, Dt pangulu bosa ka tambun ijuak.

2. Dt.Rajo Malano ka Batu Hampa

3.   Dt. Munsaid ka Koto Tengah.

4.   Dt. Parmato Dirajo ka Durian Godang.

 Nan ka Tiaka Payo Basuang 

1.   Dt . Rajo Bosa

2.   Dt. Rajo Indo Raso.

3.Dt. Sinaro Nan Bagonjong

.4.Dt.Tumangguang Nan Pariawan

5.   Dt. GINDO Malano Nan Panjang 6. Dt. Malagiri Nan Hitam

.Nan ka ayia tobik

1.   Dt. Marajo indo Nan Mamangun

2.   Dt. Marahi indo nan Rambayan

3.   Dt. GINDO malano

.4. Dt. Rajo mangkudum

5.   Dt. Damuanso

6.   Dt.Bandaro Sati.

 

Ka anak koto ayia tobik.

1.Dt. Paduko Alam ka Limbukan

2.   Dt. Paduko Sinaro ka Awua kuning.

3.   Dt. Rajo malano ka Sungai Kamunyang.

4.   Dt. Rajo Mlikan nan panjang ka Mungo.

5.   Dt. Pangulu Bosa .

 

Ka Andoleh halaban.

 

1. Dt. Rajo mugo ka loban

2. Dt. Paduko Alam ka Ampolu 3. Dt. Paduko marahi ka si tonang.

4. Dt. Munsaid ka Tobiang tinggi.

 

Nan ka situjuah 

1.Dt. Marahi Simagayua nan mangiang  ka Situjuah bunda dalam. 2. Dt. Rajo malano ka Situjuah ladang loweh

3.   Dt. Munsaid ka Situjuah gedang.

4.   Dt. Marajo kayo ka situjuah batua .

5.    

6.   Nan ka mudiak Talago gontiang.

1.   Dt. Rajo mangkuto nan lujua ka Balai tolang.

2.   Dt. Bandaro nan hitam ka Talago

3.   Dt. Putiah nan baringek ka kubang.

4.    

Nan ka gunuang bungsu.

1.                    Dt. Bandaro nan balopiah. Ka Simalonggang.

2.                    Dt. Mangun dirajo ka Sungai baringin.

3.                     3. Dt. Rajo baguno ka Piobang

4.   Dt. Bagindo soik ka Taeh.

5.   Dt .Sabatang ka Gurun.

6.Dt. Tunaro ka LUBUAK batingkok.

 

Nan ka Sari lomak

1. Dt. Sinaro nan panjang ka Sari lomak 2. Dt.Sinaro nan Garang ka Tarontang orang.

4.                    Dt. Bandaro ka Orau.

4, Dt. Tan Godang ka Solok padang loweh.

Nan ka Taram jo batu bolang.

1.   Dt. Tumangguang ka Taram.

2.   Dt. Pangulu bosa ka Bukik limbuku.

3.   Dt. Marahi bosa ka Batu bolang.

Rombongan nan ilang di padang si Ontah, mancogok di.

1. Dt. Parmato soik di Kuok.

2.Dt. Bandaro Sati di Bangkinang.

3.   Dt. Tan godang di  Salo.

4.   Dt. Baromban di Ayia tirih.

5.   Dt. Marajo bosa di Rumbio.

 

Catatan sejarah luak limo puluah.

Menurut Tambo catatan Dt.Toeah 1934.

Luak  nan maliputi daerah : 1. LAREH NAN BUNTA.

Ilia Simalonggang sampai ka Taram. antara nyo :

 Suayan, Sungai Balantiak,soriak loweh,Tambun ijuak,Koto tongah,Batu hampa,Durian godang. Babai ,Koto tinggi ,ayia tobik ,Sungai

kamunyang ,Situjuah,Limbukan,Padang karambia,Sicincin,Awua kuniang ,Tiaka,Payobasuang,Mungo, Andoleh,Taram, bukik limbuku,Batu bolang,jo Koto nan godang.

2.LAREH BATANG SINAMA.

Gontiang,koto loweh, Suliki,Sungai rimbang ,Tiaka, balai mansiro, Talago,sungai tolang,Balai kubang, Taeh,

Simalonggang,Piobang,Sungai baringin ,Gurun LUBUAK batingkok. Tarontang sarilomak,Oraa,padang eweh(bio-bio) 3. LAREH NAN PANJANG.

Goduk tobiang tinggi,Sitonang muaro lakin.Loban ,Ampolu, Surau jo lobuah godang.

Menurut Tambo catatan Dt,Nagori bosa.

Luak limo puluah tabagi limo, Luak,Lareh,Ronah,ulu,jo sondi.

Sasuai barih balobeh bateh limo puluah adolah :

Dari Sialang balantak Bosi ,sampai ka Si sauk Sungai rimbang, ilianyo ka Sipisak pisau anyuk.

Dari Durian di takuak rajo lanteh ka Silukah Pinang Tungga.

Dari pinang mancuang ilia ka Gunuang Sailan mudiak.

 

Balai Tinggi muaro lakin juo supokat mambagi luak limo puluah jadi limo ulayat nan di pimpin dek Rajo.

1, Dt. Marajo simagayua dari Pitopang Bonda dalam ,Rajo nan di Ulu  

2.   Dt. Rajo Indo nan mamangun dari ayia topik ,Rajo di luak.

3.   Dt. Paduko  marajo dari sitonang Muaro Lakin , Rajo di Lareh.

4.   Dt. Bandaro Itam, dari payo boda, Rajo di Ronah.

5, Dt. Parmato Alam nan Putiah ,dari si pisang koto nan godang Rajo di Sondi.

 

Mufokat di balai tinggi ,Pasak Limo Puluah.

Pasak ompang baromban bosa  

Banamo DINDIANG TAMBAGO di sitonang muaro lakin.

Pasak kunci loyang di Tarontang sari lomak

Pasak ulu banamo KUNGKUANG PARANGKOK di koto eweh (bio-bio) Pasak kunci Bosi banamo OMPANG PANGINANG di soriak loweh.

Pasak Jalujua banamo PAMUNCAK ADAT di Situjuah.

 

Luak limo puluah sasuai pakombangan zaman tabagi.manjadi limo puluh nagori adat,

 Nagori nan punyo adat nan samo di himpun dalam ciek Lareh , sahingho tabagi jadi :

 13 lareh.

Di pimpin dek tuanku lareh. antaronyo :  1. Lareh  Koto nan ompek 2, Koto nan godang.

3.Lareh Payo Basuang (payo Basuang,tiaka,andoleh jo mungo )

4.                 Lareh Haloban (loban,ampolu,tobiang tinggi,sitonang,batu payung,,balai panjang)

5.                 Lareh Limbukan (limbukan ayia topik,tanjung aro sikabu,sungai kamunyang)

6.                 Lareh situjuah (Situjuah limo nagori)

7.Lareh batu ampa (batu ampa,koto tengah,soriak loweh,suayang,sungai balantiak,jo durian gedang)

8.Lareh guguak (gugah,tujuan koto talago,kubang sungai tolang)

9. Lareh  Mungkar (mungkar,tolang MAUR,sungai Antuan,,jo jopang manganti.)

10.Lareh  LUBUAK Batingkok (LUBUAK Batingkok,Gurun ,Koto tuo)

11, Lareh Sungai baringin (sungai baringin ,piobang,tah baruah, Taeh bukik,koto baru, jo simalonggang)

12. Lareh Sari lomak (sarilomak,tarontang , orang padang loweh , solok bio-bio)

13, Lareh Taram (Taram,bukik limbuku,batu bolang.)

 

LUAK LIMO PULUAH ZAMAN BALANDO.

DI zaman balando luak limo puluah di pimpin dek duo regen.  

Regen haloban  :

REGEN TUANKU LOBAN

 Regen Payokumbuah  REGEN TUANKU NAN CEDOH  di koto nan ompek.

 

Pado 13 april 1841 luak limo puluah di Pocah jadi Afdelling limo puluah,

Afdeling Halaban,Lintau,Buo ,7 koto , jo 8 koto.

Afdeling limo puluah pado  1  januari  tahun  1865 di bagi duo pusat pemerintahan ,  

di payokumbuh jo pua data di suliki.

Memasuki tahun 1880, sairiang jo pa lowehan wilayah ka arah timur Jo selatan, mako diado an penambahan onderafdeeling yaitu :  onderafdeling .

 

Badasar jo lembaran negara no.418 tahun 1905 tanggal 1 januari 1905, Luak  Limo Puluah jo 3 kecamatan nyo, nan  mulai balaku pado tanggal 1 Desember 1908 jo pemerintahan nyo:

Asisten residen :  Adtt Bautmij

Ketua landraad :  Mr.Hgp Duyfjes Jaksa :

 Daya Khatib Marajo Lelo AGung jaksa :  

Jabar Sutan Hidayat Penghulu :  

Abu Malin Putih.

1. Kecamatan Payokumbuah jo kontroler langsuang dibawah asisten residen nan tadiri ateh13  lareh nan ba kapalo lareh adolah:

a. Lareh Koto Nan Ompek (Koto Nan Ompek) jo tuanku larehnyo baturuk-turuk adolah :

- Dt. Marajo Smagayur, suku Pitopang, Koto Nan Ompek

Sutan Dt. Bagindo Simarajo Nan Panjang, suku Kutianyir.

b.                 Lareh Koto Nan Godang (Koto Nan Godang ) jo tuanku larehnyo baturuk-turuk adolah :

. Dt. Simarajo Nan Garang Suku Koto

 Rancak Dt.Rajo Mangkuto Nan Panjang Suku Dalimo Rajo Angkek Bagindo Arab.

c.                  Lareh Payo Basuang ( Payobasuang, Tiaka, Andoleh, Dan Mungo ) jo tuanku larehnyo baturuk-turuk :

Dt Munc. Suku Dalimo Tiaka-

d.                 Lareh Halaban (Halaban,Ampalu, Tabiang Tinggi, Sitanang, Batu Payuang, Dan Balai Panjang ) jo tuanku larehnyo adolah :

-                      Nabi dt. Bagindo Simarajo, suku Melayu, Balai Panjang

e.                  Lareh Limbukan ( Limbukan, Aie Tabik, Tanjung Haro Sikabu, Dan Sungai Kamuyang ) jo tuanku larehnyo :

-                      Dt. Bandaro Nan Balidah, Suku Sikumbang, Air Tabik

-                      Rajo Pamenan Dt. Paduko Alam ,suku Salo, Limbukan

-                      Abdul Rahman Dt. Tumanguang Nan Hitam, suku Piliang, Padang Karambie.

f.                    Lareh Situjuah ( Situjuah Batur, Situjuah Gadang, Situjuah Banda Dalam, Dan Situjuah Ladang Laweh ) Jo  tuanku larehnya adalah: - Sutan Nan Kawai Dt. Indomarajo, Suku Piliang, Situjuh Batur.

g.                  Lareh  Batu Hampa ( Batu Hampa, Koto Tangah, Sariak Laweh,

Suayan , Sungai Balantiak, Dan Durian Gadang ) jo  tuanku larehnyo adolah :

- Rasyad Dt. Pangulu Basa Nan Kuniang, suku Piliang, Tambun Ijuak Batu Hampa.

Suku Dalimo Tiaka.

 

h.                 Lareh  Guguak ( Guguak, VII Koto Talago, Kubang, Dan Sungai Talang) jo tuanku larehnyo  :

- Nindih Dt. Bagindo Bosa, Suku Sikumbang, Balai Talang.

i.                     Lareh  Mungkar (Mungkar, Talang Maur, Sungai Antuan,Dan Jopang Manganti ) jo tuanku larehnyo  :

- Tawar Dt.bandaro, suku Kampai meninggal di mekah - Nabi ullah Dt. Sinaro Gamuak, Suku Kampai.

j.                     Lareh  Lubuak Batingkok ( Lubuak Batingkok, Gurun, Dan Koto Tuo ) jo tuanku lareh nyo :

 Tarimo Dt. Kakondo .  

(Anak baliau  lareh di Guguak , Nindih Dt. Bagindo Bosa)

- Kawi Dt. Rajo Pangulu, suku sembilan, Lubuak Batingok

k.                  Kelarasan Sungai Baringin ( Sungai Baringin, Piobang, Taeh Baruah,Taeh Bukik, Koto Baru, Dan Simalanggang) jo tuanku larehnyo :

- Abdullah Dt. Paduko tuan, suku Koto Piobang)

l.                     Lareh Sarilomak ( Sarilomak, Tarontang, Harau,jo Solok Bio-Bio ), tuanku larehnyo  :

- Rasyad Dtt. Kuniang Nan Hitam, Suku Sembilan, Sarilomak.

m.              Lareh Taram ( Taram, Bukik Limbuku, jo Batu Bolang ) Lareh nyo :

-                 Palilu Dt. Paduko Simarajo Nan Panjang, suku Simpadang Taram.

-                 Sutan Pamuncak Dt. Pangulu Basa Nan Karuik, suku Payo Bada, Bukik Limbuku.

2. Kecamatan Pua Data jo Mahek terdiri atas 3 kelarasan;

 Kontrolir adolah :

 C.Schultz / Ajh Hamerster, Jaksa adolah :

 Rasyad Dt. Gunuang Ameh, Agung jaksa adolah :

 Mulana sutan mahyuddin.

 Jo  kepalo lareh nyo :

a.   Lareh Koto Laweh Arab, Dt Rajo Mangkuto ,

b.  Lareh Suliki Tipak,  

 Dt.Nan Angek dan

c.   Lareh Mahek .

Raman Dt. Hijau

3. Kecamatan Kampar Ateh, jo 4 lareh  saroto ji 4 daerah ( landschap) ; Kontrolir dijabat dek :

Op Besseling,

Jaksa dijabat dek:

 Royan Dt. Jamarif,

Agung jaksa dijabat dek:  Majid Khatib Sampono/ Halat Sutan Marajo .

Jo kelarasannyo ;

a.   Lareh Pangkalan Koto Baru VI Koto,

b.   Lareh VIKoto Kampar Dimudiak,

c.   Lareh VII Koto Kampar Di ilia,

d.   Lareh Kapur Nan Sembilan :

 Ja’par Datuk Bandaro

e.   Daerah (landschap) Gelugur III Koto Di ilia :

f.     Daerah (landschap) V Koto Kampar,

g.    Daerah (landschap) Tambang Dan Tarontang

h.   Daerah (landchap) IIIKoto Si balimbing.

Reorganisasi besar dilakukan pada bulan november tahun 1914.

Afdeling Limopuluah Kota dibagi atas 4 (empat) onderafdeling, 6

(enam) distrik jo 14 (ompek boleh) onderdistrik

1. Onderafdeling Payokumbuah  : 1.1. Distrik Payokumbuah  Demang nyo :

Idris Dt. Putiah :

1.   Onder Distrik Payokumbuah (Koto Nan IV jo Batu Hampar) langsuang dibawah demang payokumbuah.

2.   Onder Distrik Koto Nan Godang Jo Sungai Baringin) asisten domang ,  Alin Dt Nan Rambai.

 

1.2. Distrik Luak jo domang :

 Nabi Ulah Dt. Bandaro (dari lareh Mungkar) berkedudukan di Limbukan :

1.                       Onder Distrik Luak ( Limbukan, Payobasuang jo Situjuah) langsung dibawah demang Luak.

2.                       Onder distrik Halaban, asisten domang nyo : Murad Mangkuto Garang

1.3. Distrik Ranah Jo  domang nyo:

 Sutan Simawang Sutan Tumangguang,  

1.     Onder distrik Mungkar, asisten domang :

Ahmad Sutan Nagari

2.     Onder distrik Tanjungpati (Lubuak Batingkok, Taram, Dan Sarilamak ) ,asisten domang :

Janaid Dt. Khodo Nan Hitam

3.     Onder distrik guguak. Asisten domang :

Said Dt. Cumano berkedudukan di Donguang-Donguang

2. Onderafdeling suliki  nan tapicah jadi :

2.1. Distrik Suliki , Domang nyo:  Arab Rajo Mangkuto   Pocah jadi :

1.              Onder distrik Suliki jo Mahat, langsuang dibawah domang Suliki 2. Onder distrik Kotolamo , langsuang dibawah domang Suliki

3. Onderafdeling Pangkalan Kotobaru tapocah jadi:

3.1. Distrik Pangkalan Kotobaru ji domangnyo :

 Sidi Harun.

Tapocah jadi :  

 

1. Onder distrik Pangkalan VI Koto langsuang dibawah domang Pangkalan

2.              Onder distrik XIIIKoto Kampar ( dengan VI Koto Kampar Di Mudik Dan VII Koto Kampar Dihilir ), Asisten Domang nyo:  

Aidit Sutan Pangai

3.Onder distrik Sialang ( Gelugur, III Koto jo Kapur Sambilan ) assisten domang nyo :  

       Jamaluddin Dt. Indo Marajo

4. Onderafdeling Bangkinang nan tapocah jadi :

a. Distrik Bangkinang jo Domang nyo:  Inu Dt. Gampo Alam  Tapocah jadi :

1.             Onderdistrik V Koto langsuang dibawah domang Bangkinang

2.             Onderdistrik Kampar (Tambang, Tarantang, III Koto Sibalimbing, VIII Koto Sitangkai) langsuang dibawah domang Bangkinang

Pado Juli 1915 distrik Ronah di apuh karono Idris Dt, Putiah kepalo distrik Payikumbuah pindah ka Talu. Domang  batuka Jo :

Sutan Simawang Sutan Tumangguang.  

Tigo onder distrik ronah dibagi  tigo distrik :

1.                       Onder distrik Mungkar, asisten domang nyo:      Ahmad Sutan Nagari            di bawah distrik       Payokumbuah.

2.                       Onder distrik Tanjungpati (Lubuak Batingkok, Taram, Dan Sarilimak ) ,asisten demang nyo :

 Janaid Dt. Khodo Nan Hitam dibawah distrik Luak.

3.                       Onder distrik Guguak. Asisten domang nyo :

 Said Dt. Cumano  di Donguang-Donguang, dibawah distrik Suliki.

Akhir tahun 1935 nan  balaku dari tanggal 1 Januari 1936 sasuai Jo  catatan negara tahun 1935 no.450 .

Afdeling Limapuluah  ado 3 (tiga) onderafdeling, yaitu :

a.   Onderafdeling Payokumbuah,

b.  Onderafdeling suliki.

c.   Onderafdeling Bangkinang.  

Reorganisasi ini sampai indonesia merdeka.

 

Zaman Pemerintahan Jopang

Jopang masuak kaluak limo puluah  daei pokan baru pado tahun 1942 jo truk konvoi terbuka nan  mambawok pasukan basanjato longkok.  

Bangso jopang nan jadi residen sumatera barat adolah :

 Yano Kenzo .

Pamarintah jopang pado tahun 1943 manbuek  Chuo Sangi In ( dewan pertimbangan pusat di sumatera) Nan di ketuai dek: M. Syafei .

Nan jadi katua Chuo Sangi In Kai ( dewan pertimbangan kerisidenan sumatera barat ) .

Untuk keresidenan payokumbuah Chu Sangi in Kai , di pimpin  (tai chok) dek :

 Darwis. Dt. Tumangguang Jo  sekretaris( zimun kiu kuchok):

 Arisun Sutan Alamsyah.

 

Zaman Kemerdekaan

Residen Sumatera Barat partamo banamo  :  M.Syafei .

Manglua an  surek  keputusan (bes-luit) tanggal 8 oktober 1945 nomor

RI./I tontang pambontuak an pemerintahan secaro resmi di Sumatera Barat.  

Pado petikan ka duo besluit tu babunyi ,  diperserahi buek samantaro mewakili karojo kapalo luak :

1.   Padang Jo sakaliliang nyo : Hamalus yahya st. Pamuncak

2.   Painan :

 Mohamad syarif sutan bandaro 3. Kerinci indrapura : M.djarjis bebastani

4. Tanah data:  

Palin sutan alamsyah

5.Agam :  

St. Muhammad josan sutan bijo rajo

6.Lima puluh kota :  

Syahfiri sutan pangeran

7.                       Solok :

 sutan di ateh dt, bagindo rajo

8.                       Luhak kecil Talu :  abdul rahman sutan larangan.

Dek maso paralihan kakuasaan, Syahfiri Sutan Pangeran olun dapek malakuann  tugeh nyo jadi kapalo luak ,

 (Bupati kabupaten lima puluh kota). Dek sarupo itu mako KNI  manunjuak  

 H. Darwis Dt.tumangguang,

  ( kepalo rumah sakit payokumbuah , rumah Sakik Adnand WD) ,manjadi kapalo luak limo puluah (kabupaten lima puluh kota).

Pado 15 Nopember 1945, Roesad Dt. Perpatiah Baringek diangkek jadi residen sumatera barat ka-2. Sahinggo pado tanggal 23 januari 1946

diubah  pamongpraja, dimano imbau an  kepalo luhak digonti Jo  imbau an wali luak , dm wali luhak untuak limapuluh kota adklah :

Bagindo Moerad dari demang solok .

administratif dibawah luak adolah ke wedana an diangkek pulo :

a.       Kewedanaan Payokumbuah jo domang nyo nan  banamo:

     Malik Sidik                          dari anggota komite nasional Bukittingi

b.       Arisoen St.Alamsyah dari anggota komite nasional Payakumbuh

c.       Kewedanaan Bangkinang dengan demang bernama:

 Sutan Bahroemsyah dari wakil demang Bangkinang

Pada tanggal 29-30 maret 1947 di Sumatera Barat diado an komperensi wali nagori nan dihadiri dek 445 wali nagori. Dalam

komperensi ini residen ke-4 Mr.Mohammad Rasyid mengemu-kakan tentang pembentukan wilayah otonomi.

Dan pada kewedanaan payakumbuh telah dilakukan rapat pada tangal 7-14 april 1947 selesailah digabungkan 44 nagari menjadi 6 wilayah otonomi besar yaitu :

1.   Otonom Luhak terdiri dari 7 nagari

2.   Otonom Bungo Setangkai terdiri dari 8 nagari

3.   Otonom Tanjung Pati terdiri dari 11 nagari

4.   Otonom Aka Beluru terdiri dari 6 nagari

5.   Otonom Sago terdiri dari 8 nagari

6.   Otonom Situjuah terdiri dari 4 nagari

Berdasarkan peraturan komisaris pemerintah pusat di bukittinggi no.81/kom/u tanggal 30 nopember 1948,

Limapuluh Kota berubah nama dengan kabupaten Sinamar dengan mencakup daerah-daerahnya kewedanaan Payakumbuh, Suliki Dan

Tanah Datar dengan ibukotanya Payakumbuh. Sayangnya sebelum pemerintahan terbentuk pihak penjajah belanda melancarkan agresi II nya.

Selama agresi Belanda Kabupaten Limapuluh Kota dipimpin oleh bupati militer Arisun St. Alamsyah, dan setelah beliau gugur di Situjuh tanggal 15 Januari 1949 digantikan oleh bupati militer Saalah.Sutan Mangkuto.

Setelah cease-fire, dan tanggal 9 nopember 1949 dikeluarkanlah instruksi guberur militer no.10/gm/s.t/49 propinsi sumatera tengah

tentang pembentukan kabupaten berotonomi, seperti yang dimaksud

dengan uu no.22 tahun 1948, dan untuk kabupaten limapuluh kota diresmikan pada tanggal 19 desember 1949, dengan wilayah kecamatannya ialah Payakumbuh, Luhak, Harau, Guguak, Suliki, Pangkalan Dan Kapur IX.

Berdasar undang-undang nomor 12 tahun 1956 tentang pembentukan daerah otonomi kabupaten dalam lingkungan propinsi Sumatera Tengah (lembaran negara tahun 1956 nomor 25) menyatakan bahwa nama Kabupaten Lima Puluh Kota;

Reorganisasi administrasi pada tahun 1996 di mana Kabupaten Lima

Puluh Kota terdiri dari delapan kecamatan defenitif yakni ; Kecamatan Suliki. Suliki Gunung Mas, Guguk, Payakumbuh, Luhak, Harau,

Pangkalan Koto Baru dan Kapur IX. Disamping kecamatan defenitif ada pula kecamatan perwakilan sebanyak 5 buah, yakni 2 (dua) di Luhak (

Lareh Sago Halaban Dan Situjuah ), 1 (satu) di kecamatan Suliki ( perwakilan Bukik Bulek), 1 (satu) di kecamatan Guguk ( perwakilan

Mungka), dan 1 (satu) di kecamatan Payakumbuh ( perwakilan Akabeluru )

Dt. Rangkayo Basa Nan Kuniang, Suku Payobadar Lutan Dt. Mulia nan kuniang.

 

Bedasarkan Perda no.14 tahun 2001,tanggal 29 oktober 2001 tentang penataan wilayah kecamatan dalam Kabupaten Limapuluh Kota yang

terdiri dari kecamatan Payakumbuh, Guguak, Mungka, Bukik Barisan, Suliki, Gunuang Omeh,

Akabiluru, Situjuah Limo Nagori. 

Dapek disimpul bahasonyo urang luak limo puluah barasa dari tompek nan Samo,  dari Pariangan nan pindah mancari , tompek baru ka daerah sakaliliang Kumbuah nan ba payau (Payakumbuh kini ko), kini olah jadi 13 lareh Jo 79 Nagori. Dapek Pulo di simpua bahasonyo anak Nagori nan pindah pindah antaro 13 lareh adolah anak kamanakan nan Samo dek limo puluah mamak Kito nan manaruko luak limo puluah pado maso daulunyo.


Mancampak partamo

Mancampak nan kaduo 

Mancampak nan katigo

Mancampak nan ka ompek

ADAT DALAM KESEHARIAN.

PSIKOLOGI

Pituah ka nan mudo

ALUA PASOMBAHAN 

Martabat nan onam

NINIAK NAN BAROMPEK

Nan Ompek

8 SOBAB MAMBANGUN SOKO

FALSAFAH ADAT

ASAL TUAH

Tompek salah

LARANGAN NAN OMPEK

Cemo

SOMBAH ANDIKO.

PUCUAK TINGGI NAMPAK JAUAH.

TALI TIGO SAPILIN.

NAGORI KOTO BARU SIMALANGGANG.

wEB SITE NAGARI KOTO BARU SIMALANGGANG.

AHLUS SUNNAH WAL JAMAAH Dan bedanya dengan MUK TAZILAH


Penulis blog ini

Usaha Penulis.

SARAN PENULIS


$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$

Komentar

Postingan populer dari blog ini

Adat Nagori Koto Baru Simalanggang.

ADAT NAGORI KOTO BARU SIMALANGGANG / CAMPAK KA OMPEK

ADAT NAGORI KOTO BARU SIMALANGGANG , CAMPAK NAN KA DUO